Kusttram: verschil tussen versies
→Routebeschrijving: tegenspoor |
k Categorie:Empain verwijderd (HotCat.js) |
||
(26 tussenliggende versies door 16 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 3: | Regel 3: | ||
| logo = |
| logo = |
||
| afbeelding = Kusttram_05-21.jpg |
| afbeelding = Kusttram_05-21.jpg |
||
| onderschrift = Tussen [[Oostende]] en [[Middelkerke]] heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de [[Noordzee]]. Een Urbos 100 (Zeelijner) is hier in 2021 op weg richting Middelkerke. |
| onderschrift = Tussen [[Oostende]] en [[Middelkerke]] heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de [[Noordzee]]. Een [[Urbos#Urbos 70 en Urbos 100|Urbos 100]] (Zeelijner) is hier in 2021 op weg richting Middelkerke. |
||
| locatie = Belgische kustlijn, [[België (hoofdbetekenis)|België]] |
| locatie = Belgische kustlijn, [[België (hoofdbetekenis)|België]] |
||
| vervoerssysteem = [[Tram]] |
| vervoerssysteem = [[Tram]] |
||
| startdatum = [[1885]] |
| startdatum = [[1885]] |
||
Regel 10: | Regel 10: | ||
| lengte = ca. 67 km |
| lengte = ca. 67 km |
||
| lijnen = 1 |
| lijnen = 1 |
||
| lijnnummers = {{Pictogram|De Lijn|WVKT}} |
|||
| lijnnummer = KT |
|||
| stations = 67 |
| stations = 67 |
||
| voertuigen = |
| voertuigen = |
||
Regel 20: | Regel 20: | ||
| eigenaar = |
| eigenaar = |
||
| uitvoerder = [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] |
| uitvoerder = [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] |
||
| gemsnelheid = |
| gemsnelheid = 28 |
||
| maxsnelheid = |
| maxsnelheid = 70 |
||
| netwerkkaartnaam ={{center|Kusttram route}} |
| netwerkkaartnaam ={{center|Kusttram route}} |
||
| netwerkkaart =Route_Vlaamse_Kusttram.png |
| netwerkkaart =Route_Vlaamse_Kusttram.png |
||
Regel 32: | Regel 32: | ||
{{SP3|uSTRl|uABZgl+r|uKBSTeq||Stelplaats Knokke-Heist}} |
{{SP3|uSTRl|uABZgl+r|uKBSTeq||Stelplaats Knokke-Heist}} |
||
{{SP3||ueHST|||''[[Duinbergen]], Watertoren''}} |
{{SP3||ueHST|||''[[Duinbergen]], Watertoren''}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Duinbergen]], Kerk}} |
{{SP3||uHST|||[[Duinbergen]], Kerk}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]], Willemspark |
{{SP3||uHST|||[[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]], Willemspark}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]], Heldenplein}} |
{{SP3||uHST|||[[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]], Heldenplein}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]], Dijk}} |
{{SP3||uHST|||[[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]], Dijk}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Zeebrugge]], Zeesluis}} |
{{SP3||uHST|||[[Zeebrugge]], Zeesluis}} |
||
{{SP3||uABZgl|uSTR+r |
{{SP3||uABZgl|uSTR+r|}} |
||
{{SP3||uWBRÜCKE1|uWBRÜCKE1||[[Pierre Vandammesluis]]}} |
{{SP3||uWBRÜCKE1|uWBRÜCKE1||[[Pierre Vandammesluis]]}} |
||
{{SP3||uABZg+l|uSTRr |
{{SP3||uABZg+l|uSTRr|}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Zeebrugge]], Kerk}} |
{{SP3||uHST|||[[Zeebrugge]], Kerk}} |
||
{{SP3||umKRZ|||lijn [[spoorlijn 202|202]] van Zweedse Kaai naar [[station Zeebrugge-Dorp|Zeebrugge-Dorp]] |
{{SP3||umKRZ|||lijn [[spoorlijn 202|202]] van Zweedse Kaai naar [[station Zeebrugge-Dorp|Zeebrugge-Dorp]]}} |
||
{{SP3||uABZgl|uSTR+r |
{{SP3||uABZgl|uSTR+r|}} |
||
{{SP3||uWBRÜCKE1|uWBRÜCKE1||Visartsluis |
{{SP3||uWBRÜCKE1|uWBRÜCKE1||Visartsluis}} |
||
{{SP3||uABZg+l|uSTRr |
{{SP3||uABZg+l|uSTRr|}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Zeebrugge]], Stationswijk}} |
{{SP3||uHST|||[[Zeebrugge]], Stationswijk}} |
||
{{SP3||umKRZo|||lijn [[spoorlijn 51A|51A]] van [[station Zeebrugge-Strand|Zeebrugge-Strand]] naar Y Blauwe Toren}} |
{{SP3||umKRZo|||lijn [[spoorlijn 51A|51A]] van [[station Zeebrugge-Strand|Zeebrugge-Strand]] naar Y Blauwe Toren}} |
||
Regel 50: | Regel 50: | ||
{{SP3||uWSLg+l|||Keerlus<br />Duinse polders}} |
{{SP3||uWSLg+l|||Keerlus<br />Duinse polders}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Duinse polders}} |
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Duinse polders}} |
||
{{SP3||ueHST|||''[[Blankenberge]], Sealife-Floreal}} |
{{SP3||ueHST|||''[[Blankenberge]], Sealife-Floreal''}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Pier}} |
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Pier}} |
||
{{SP3||uHST|KBHFaq||[[Blankenberge]], [[station Blankenberge|Station]]<br />lijn [[spoorlijn 51|51]] naar [[station Brugge|Brugge]]}} |
{{SP3||uHST|KBHFaq||[[Blankenberge]], [[station Blankenberge|Station]]<br />lijn [[spoorlijn 51|51]] naar [[station Brugge|Brugge]]}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Markt}} |
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Markt}} |
||
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Maritieme Zone}} |
{{SP3||uHST|||[[Blankenberge]], Maritieme Zone}} |
||
{{SP3|uENDEaq|uABZgr+r|||keerdriehoek Harendijke}} |
{{SP3|uENDEaq|uABZgr+r|||keerdriehoek Harendijke}} |
||
Regel 136: | Regel 136: | ||
|} |
|} |
||
|} |
|} |
||
[[Bestand:Belgische kuststreek in 1905.jpg|thumb|De kuststreek met tram en spoorlijnen in 1905. Veel locaties langs de kust waren nog onbebouwd.]] |
[[Bestand:Belgische kuststreek in 1905.jpg|thumb|De kuststreek met tram- en spoorlijnen in 1905. Veel locaties langs de kust waren nog onbebouwd.]] |
||
[[Bestand:Buurtspoorwegen West-Vlaanderen.png|thumb|Kaart van het buurtspoorwegennet van West-Vlaanderen.]] |
[[Bestand:Buurtspoorwegen West-Vlaanderen.png|thumb|Kaart van het buurtspoorwegennet van West-Vlaanderen.]] |
||
[[Bestand: |
[[Bestand:Steamtram SNCV.jpg|thumb|[[Stoomtram]] van de NMVB aan de kust. De stoomloc is van het trammuseum van de [[Trammuseum van de ASVi|ASVi]]. De foto is genomen in de keerlus van [[De Haan (hoofdbetekenis)|De Haan]]; 1986.]] |
||
[[Bestand:Stoomrijtuigen NMVB.jpg|thumb|[[Stoomtram]]rijtuigen van de NMVB. De foto is genomen in de keerlus van [[De Haan (hoofdbetekenis)|De Haan]]; 1986.]] |
|||
[[Bestand:Bredene - Handzame Classic, 18 maart 2016, vertrek (C19).JPG|thumb|De tram op een sluisbrug in de haven van Oostende (maart 2016).]] |
|||
[[Bestand:ARFO 605 - WENDUYNE - Avenue De-Smet-de-Nayer.JPG|thumb|Elektrische tram met drie bijwagens op de Avenue De-Smet-de-Nayer te [[Wenduine]]; jaren dertig.]] |
|||
[[Bestand:Tram Oostende NMVB 8.jpg|thumb|Tweerichting motorwagen type S nr. 9093. Oostende; jaren tachtig.]] |
|||
[[Bestand:NMVB 6008.JPG|thumb|Gelede tram nr. 6008 te Oostende; circa 1985.]] |
|||
[[Bestand:Bredene - Handzame Classic, 18 maart 2016, vertrek (A01).JPG|thumb|Tweerichting gelede tram nr. 6102 als werkwagen te Oostende; 2016.]] |
|||
[[Bestand:Kusttram R04.jpg|thumb|BN-tram in reclamelivrei in [[De Haan (hoofdbetekenis)|De Haan]], richting [[De Panne]]; augustus 2012.]] |
|||
[[Bestand:Bredene - Handzame Classic, 18 maart 2016, vertrek (C19).JPG|thumb|De tram op een sluisbrug in de haven van Oostende; maart 2016.]] |
|||
[[Bestand:20230425 De Lijn 6138.jpg|thumb|Zeeliner bij de halte van ''Domein Raversijde''; april 2023.]] |
|||
[[Bestand:De Lijn Kusttram 6157 bij de halte Knokke Station.jpg|thumb|De Lijn Kusttram 6157 bij de halte [[Station Knokke]]; september 2023.]] |
|||
De '''Kusttram''' is |
De '''Kusttram''' is een [[Trambaan|tramlijn]] langs de [[Belgische kust]]. De lijn begint in [[Knokke]], nabij de grens met [[Nederland]], en eindigt in [[Adinkerke]], nabij de grens met [[Frankrijk]]. Met een lengte van 67 kilometer is het de langste tramlijn ter wereld.<ref>JAN YPERMAN. ''Oost West Kust best. Een verrassende ontdekkingstocht met de tram van De Panne tot Knokke-Heist'', Davidsfonds, Leuven, 2012, p. 31.</ref> De [[spoorwijdte]] is 1000 millimeter <small>([[meterspoor]])</small>, de lijn is ingericht voor [[eenrichtingsvoertuig|eenrichtingtrams]]. De [[tram]] wordt sinds [[1991]] geëxploiteerd door Vlaamse Vervoermaatschappij [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]]. |
||
De Kusttram wordt sinds 1991 geëxploiteerd door Vlaamse Vervoermaatschappij [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]], daarvoor door de [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen]] (NMVB). De naam geeft aan dat hij aan de kust rijdt, maar niet per se direct aan het strand. Over een stuk van vijf kilometer tussen [[Oostende]] en [[Middelkerke]] rijdt de tram wel letterlijk langs de kustlijn, direct naast het strand. De Kusttram heeft een eigen imago en is ook een merknaam.<ref name="docplayer" /> De toegevoegde waarde van de Kusttram is jaarlijks 35 tot 40 miljoen euro.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Ysebaert|voornaam=Tom|datum=6 april 2010|titel=KUSTTRAM, 125 jaar vakantiegevoel op sporen|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.standaard.be/cnt/bi2og2vd?&articlehash=yj6LSpOaNY16pLhhe%2FtwE3lTFZ8aTja5cNKU%2B3EiibIzcDuWZSCZdXJckSg%2BO%2FAw5i9QnK4nQUQF0vNkuhwKkGmAn%2B9ZkqzKmohk%2F5R5Sl6ieo4SK76x1QG1j2U6oEXGtNFGJuZkEEwCL7kGM0E1ARZ9ZkzeSc7yhm2jpb7PVFYxA2ElweANDei2pm8cmqDAv7DcKvlrWZ70mWeuK0yIRUmtgRF2cieU5pk%2FDY4yHf46fugR69Xde823n8ODKkvaNPDtMi%2FIjfTsUIVZZ%2FTYcwIC8KMtIwsVEf8VPYuWwGUO54W98NJOo6yT4Ts0yMiXu19kaxXFbKMFyONaelFgog%3D%3D}}</ref> Door sommigen wordt de Kusttram bestempeld als sneltram of interlokale stoptrein.<ref>https://VSP283_Veiliger_tramverkeer_aan_wegverkeerskruisingen_1_.pdf{{Dode link}}.</ref><ref>https://docplayer.nl/225106329-Veiliger-tramverkeer-aan-wegverkeerskruisingen.html.</ref> |
|||
== Geschiedenis == |
== Geschiedenis == |
||
Regel 149: | Regel 155: | ||
De eerste buurttramlijn van België, met stoomtractie, werd in 1885 aangelegd tussen [[Oostende]] en [[Nieuwpoort (België)|Nieuwpoort]]-Stad via [[Middelkerke]]-Dorp en [[Lombardsijde]]-Dorp.<ref>{{Citeer boek|titel=Rail Atlas Vicinal|auteur=Stefan Justens, Dick van der Spek|uitgever=Rail Memories}}</ref> De opening tot aan Middelkerke-Dorp was op zondag 5 juli 1885. Omdat het materieel nog niet klaar was werden er trams uit Brussel gehuurd. Op dezelfde dag begon ook de stadsdienst in Oostende.<ref name="Vancraeynest">{{Citeer boek|titel=De tram maakte de kust. Geschiedenis van de kusttram 1885 - 1985.|auteur=Raymond Vancraeynest|taal=nl|uitgever=Raymond Vancraeynest|datum=1985}}</ref> Op 13 september 1885 werd het deel naar Nieuwpoort-Stad geopend. De route werd op 18 juli 1886 verlengd tot [[Veurne]] langs [[Koksijde]]-Dorp. |
De eerste buurttramlijn van België, met stoomtractie, werd in 1885 aangelegd tussen [[Oostende]] en [[Nieuwpoort (België)|Nieuwpoort]]-Stad via [[Middelkerke]]-Dorp en [[Lombardsijde]]-Dorp.<ref>{{Citeer boek|titel=Rail Atlas Vicinal|auteur=Stefan Justens, Dick van der Spek|uitgever=Rail Memories}}</ref> De opening tot aan Middelkerke-Dorp was op zondag 5 juli 1885. Omdat het materieel nog niet klaar was werden er trams uit Brussel gehuurd. Op dezelfde dag begon ook de stadsdienst in Oostende.<ref name="Vancraeynest">{{Citeer boek|titel=De tram maakte de kust. Geschiedenis van de kusttram 1885 - 1985.|auteur=Raymond Vancraeynest|taal=nl|uitgever=Raymond Vancraeynest|datum=1985}}</ref> Op 13 september 1885 werd het deel naar Nieuwpoort-Stad geopend. De route werd op 18 juli 1886 verlengd tot [[Veurne]] langs [[Koksijde]]-Dorp. |
||
Op 1 augustus 1886 werd de stoomtramdienst Oostende – [[Bredene]]-Dorp – [[De Haan (hoofdbetekenis)|De Haan]] – [[Blankenberge]] in dienst genomen.<ref name="Vancraeynest" /> De huidige elektrische route via Bredene-aan-Zee werd op 8 juli 1905 als stoomtramlijn geopend. De nog ontbrekende schakel Blankenberge – [[Heist (Knokke-Heist)|Heist]] kwam op 7 oktober 1908 in dienst. De tramlijn Heist – [[Brugge]] via [[Knokke]] was al geopend op 18 maart 1890. De lijn werd nog verlengd naar [[Het Zoute]] (1912), Oosthoek Siska (1928) en tot [[Retranchement (plaats)|Retranchement]] in Nederland (1929), waar er aansluiting was op de [[Stoomtram-Maatschappij Breskens - Maldeghem|SBM]]-lijnen. Ook was er de [[Knokse stadstram]]. |
Op 1 augustus 1886 werd de stoomtramdienst Oostende – [[Bredene]]-Dorp – [[De Haan (hoofdbetekenis)|De Haan]] – [[Blankenberge]] in dienst genomen.<ref name="Vancraeynest" /> De huidige elektrische route via Bredene-aan-Zee werd op 8 juli 1905 als stoomtramlijn geopend. De nog ontbrekende schakel Blankenberge – [[Heist (Knokke-Heist)|Heist]] kwam op 7 oktober 1908 in dienst. De tramlijn Heist – [[Brugge]] via [[Knokke]] was al geopend op 18 maart 1890. De lijn werd nog verlengd naar [[Het Zoute]] (1912), Oosthoek Siska (1928) en tot [[Retranchement (plaats)|Retranchement]] in Nederland (1929), waar er aansluiting was op de [[Stoomtram-Maatschappij Breskens - Maldeghem|SBM]]-lijnen. Ook was er de [[Knokse stadstram]]. |
||
De elektrische route langs de badplaatsen werd geleidelijk later |
De elektrische route langs de badplaatsen werd geleidelijk later aangelegd, samen met de ontwikkeling van de badplaatsen. Het eerste deel was Oostende (Keizerskaai, nu Vindictivelaan) – Mariakerke-Bad op 19 juli 1897. Deze tramlijn is als elektrische lijn aangelegd door de maatschappij Tramway électrique d'Ostende - Littoral (TEOL) en werd overgenomen door de NMVB in 1904. Op 31 juli werd de lijn verlengd tot Middelkerke-Bad; de officiële opening van de gehele lijn was op 2 augustus.<ref name="Vancraeynest" /> Geleidelijk aan werden meer delen van de kustlijn aangelegd en werd de hoofdroute verlegd naar de kust. De [[elektrische tram|elektrische]] stadslijn met [[accutram]]s opende in 1897. De keuze hiervoor werd gemaakt omdat velen geen [[bovenleiding]] wilden. Toch zijn de accutrams in 1908 vervangen door elektrische trams met bovenleiding. Opmerkelijk is dat deze accutrams veel stiller dan de stoomtram worden genoemd, terwijl de Haagse accutrams in ongeveer diezelfde tijd "een hels kabaal maakten".<ref>Elektrische trams aan de Belgische kust, deel 2, Raymond Vancraeynest, uitgave Tto, 1997.</ref> |
||
Tussen 1903 en 1930 was er een |
Tussen 1903 en 1930 was er een [[stoomtram]]lijn van Nieuwpoort-Stad via Nieuwpoort-Bad en de Kinderlaan naar [[Oostduinkerke]]-Dorp en Veurne.<ref>Op de rails, september 2009</ref> In 1909 werd begonnen met de [[elektrificatiesysteem|elektrificatie]] met 600 [[Volt (eenheid)|volt]] [[gelijkspanning]] van Oostende naar Blankenberge (zowel de dorpen- als de zeeroute). Vanaf het centrum van [[De Panne]] was er tussen 1910 en 1914 een hoteltram naar Hotel des Dunes bij [[Sint-Idesbald]]. Pas vanaf 1914 ging de stoomtram doorrijden van Koksijde-Bad via Sint-Idesbald naar De Panne. Tussen Koksijde-Bad en -Dorp reed er tussen 1904 en 1909 een [[paardentram]].<ref>{{Citeer tijdschrift|achternaam=Stoer|voornaam=Gerard|taal=nl|titel=Belgische minitrambedrijven: kleintjes langs de kust|jaargang=79|tijdschrift=Op de Rails|datum=oktober 2009}}</ref> |
||
De elektrische |
De [[elektrische tram]]s reden aanvankelijk niet in de winter. Vanaf de winter van 1909-1910 werd het hele jaar door gereden, onderbroken in 1914 door de [[Eerste Wereldoorlog]]. |
||
De stoomtramlijnen werden vaak enkelsporig aangelegd en bleven dat ook vaak tot aan elektrificatie of opheffing. Maar ook elektrische lijnen die geen "topdrukte" kenden waren vaak enkelsporig; zoals Oostende – Bredene Dorp – Klemskerke – De Haan. |
|||
Daar waar er dubbelspoor was, reed de stoomtram tot circa 1907 links, naar voorbeeld van de spoorwegen.<ref name="Vancraeynest" /> Omdat er haast was bij de aanleg (de lijnen moesten in de zomer gaan rijden) was het 'gebruikelijk' dat de vergunning voor de aanleg pas één of twee jaar na de opening verleend werd. Die vergunning wachtte men dus 'gewoon' niet af.<ref>{{Citeer boek|titel=Instappen, a.u.b. Honderd jaar buurtspoorwegen in België|auteur=Hugo van Wesemael|taal=nl|uitgever=Pelckmans}}</ref> Naarmate de drukte toenam werd de Kusttramlijn steeds meer als elektrische en dubbelsporige lijn uitgevoerd. |
|||
De stoomtramlijnen werden vaak enkelsporig aangelegd en bleven dat ook vaak tot aan elektrificatie of opheffing. Maar ook elektrische lijnen die geen "topdrukte" kenden waren vaak enkelsporig; zoals Oostende-Bredene Dorp-Klemskerke-De Haan. |
|||
Daar waar er dubbelspoor was, reed de stoomtram tot circa 1907 links, naar voorbeeld van de trein.<ref name="Vancraeynest" /> Omdat er haast was bij de aanleg (de lijnen moesten in de zomer gaan rijden) was het 'gebruikelijk' dat de vergunning voor de aanleg pas één of twee jaar na de opening verleend werd. Die vergunning wachtte men dus 'gewoon' niet af.<ref>{{Citeer boek|titel=Instappen, a.u.b. Honderd jaar buurtspoorwegen in België|auteur=Hugo van Wesemael|taal=nl|uitgever=Pelckmans}}</ref> Naarmate de drukte toenam werd de Kusttramlijn steeds meer als elektrische en dubbelsporige lijn uitgevoerd. |
|||
De trams werden ook gebruikt voor de aanvoer van bouwmaterialen. Met name in Oostende waren er daarom tijdelijke lijnen. De [[Oostendse stadstram]] omvatte uiteindelijk lijnen naar Sas-Slijkens (lijn 4), Mariakerke (lijnen 5 en 6), Stene (lijnen 5, 6 en 7), de vismijn (lijn 8), en via de vuurtoren in de haven naar het militair hospitaal (lijn 3).<ref name="Vancraeynest" /> |
De trams werden ook gebruikt voor de aanvoer van bouwmaterialen. Met name in Oostende waren er daarom tijdelijke lijnen. De [[Oostendse stadstram]] omvatte uiteindelijk lijnen naar Sas-Slijkens (lijn 4), Mariakerke (lijnen 5 en 6), Stene (lijnen 5, 6 en 7), de vismijn (lijn 8), en via de vuurtoren in de haven naar het militair hospitaal (lijn 3).<ref name="Vancraeynest" /> |
||
==== Eerste Wereldoorlog en interbellum ==== |
==== Eerste Wereldoorlog en interbellum ==== |
||
Tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] was de Kusttram onderbroken bij Nieuwpoort, waar de [[Front (oorlog)|frontlinie]] begon. Aan beide kanten werd er druk gebruik gemaakt van de tramsporen en werden vele tijdelijke lijnen aangelegd, zelfs tot in Frankrijk. Militairen verzorgden de dienst, in Belgisch gebied onder bevel van [[Édouard Empain|Baron Empain]], oprichter van vele trambedrijven, die tot generaal was benoemd. In de loop van 1919 werd de normale stoomtramdienst |
Tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] was de Kusttram onderbroken bij Nieuwpoort, waar de [[Front (oorlog)|frontlinie]] begon. Aan beide kanten werd er druk gebruik gemaakt van de tramsporen en werden vele tijdelijke lijnen aangelegd, zelfs tot in Frankrijk. Militairen verzorgden de dienst, in Belgisch gebied onder bevel van [[Édouard Empain|Baron Empain]], oprichter van vele trambedrijven, die tot generaal was benoemd. In de loop van 1919 werd de normale stoomtramdienst hervat.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
Voor 1914 reed de stoomtram te Nieuwpoort-Stad over alle sluisbruggen. Omdat die daarna verwoest werden, werd in 1919 een tijdelijke brug op ongeveer de huidige plek gebouwd naast de sluizen. Pas in 1955 kwam de huidige brug er.<ref name="Vancraeynest" /> Ter hoogte van de sluizen was er een stelplaats voor de stoomtram.<ref>Zone Nieuwpoort.be</ref> |
Voor 1914 reed de stoomtram te Nieuwpoort-Stad over alle sluisbruggen. Omdat die daarna verwoest werden, werd in 1919 een tijdelijke brug op ongeveer de huidige plek gebouwd naast de sluizen. Pas in 1955 kwam de huidige brug er.<ref name="Vancraeynest" /> Ter hoogte van de sluizen was er een stelplaats voor de stoomtram.<ref>Zone Nieuwpoort.be</ref> |
||
Pas op 24 maart 1921 werd de elektrische dienst tussen Oostende en Middelkerke |
Pas op 24 maart 1921 werd de elektrische dienst tussen Oostende en Middelkerke hervat. Op 30 juni 1928 werd de elektrische lijn verlengd van [[Westende]]-Bad via [[Lombardsijde]]-Dorp naar Nieuwpoort-Stad, en op 1 juli 1928 tot Nieuwpoort-Bad.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
Op 10 juli 1926 werd de stoomtramlijn Groenendijk-Bad – Koksijde-Bad, aan de huidige lijn Oostende – De Panne in dienst genomen. In 1929 werd dit deel geëlektrificeerd.<ref name=":1">{{Citeer boek|titel=De Panne - Knokke, Een mooi verhaal|auteur=Georges F.|taal=nl|uitgever=Rail Memories|datum=2010|ISBN=9782959973260}}</ref> Op 1 augustus 1929 werd het laatste deel, tussen Sint-Idesbald en De Panne, elektrisch in gebruik genomen.<ref name=":1" /> Daarmee was de hele Kusttramlijn op ongeveer de huidige route geëlektrificeerd. [[Goederentram]]s werden hierna soms nog wel door een stoomloc getrokken, ook op elektrische lijnen.<ref>De Kusttram 125 jaar, uitgeverij Lannoo, 2010.</ref> |
|||
Vanaf 1929 was het mogelijk om met slechts één overstap van De Panne naar Het Zoute te reizen. Vanaf 1932 kon men zelfs vanaf grensstation Adinkerke met drie overstappen naar de Nederlandse grens per elektrische tram. |
|||
Op 10 juli 1926 werd de stoomtramlijn Groenendijk-Bad – Koksijde-Bad, aan de huidige lijn Oostende – De Panne in dienst genomen. In 1929 werd dit deel geëlektrificeerd.<ref name=":1">{{Citeer boek|titel=De Panne - Knokke, Een mooi verhaal|auteur=Georges F.|taal=nl|uitgever=Rail Memories|datum=2010|ISBN=9782959973260}}</ref> Op 1 augustus 1929 werd het laatste deel, tussen Sint-Idesbald en De Panne, elektrisch in gebruik genomen.<ref name=":1" /> Daarmee was de hele Kusttramlijn op ongeveer de huidige route geëlektrificeerd. Goederentrams werden hierna soms nog wel door een stoomtram getrokken op elektrische lijnen.<ref>De Kusttram 125 jaar, uitgeverij Lannoo, 2010.</ref> |
|||
Vanaf 1929 was het mogelijk om met slechts één overstap van De Panne naar Het Zoute te reizen. Vanaf 1932 kon men zelfs vanaf grensstation Adinkerke met drie overstappen naar de Nederlandse grens per elektrische tram. |
|||
In 1935 waren er plannen voor een rechtstreekse weg en tramlijn Westende |
In 1935 waren er plannen voor een rechtstreekse weg en tramlijn Westende – Nieuwpoort-Bad, met een lange [[hangbrug]] over de [[IJzer (rivier)|IJzer]]. Dat zou een flinke omweg schelen, maar Lombardsijde-Dorp en Nieuwpoort-Stad hadden zouden dan geen Kusttram meer hebben. Hoewel beide plaatsen dan nog een andere (stoomtram)lijn zouden hebben, voelde de NMVB daar niets voor, want het was haar taak zoveel mogelijk dorpen te bedienen. Uiteindelijk ging het hele plan niet door, ook niet voor het wegverkeer alleen.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
Ongeveer tussen Bredene Campings en Bredene Renbaan lag de trambaan tot 1968<ref name="Vancraeynest" /> |
Ongeveer tussen Bredene Campings en Bredene Renbaan lag de trambaan tot 1968 meer in de duinen..<ref name="Vancraeynest" /> Bij de halte Renbaan was er vroeger alleen vanuit Oostende een afbuigend spoor naar de voormalige renbaan, dat na de renbaan aansloot op de lijn via Bredene-Dorp. Deze lijn bestond van 1923 tot 1939, maar was in 1949 deels nog aanwezig.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
De exploitatie van de kustlijnen was eerst in handen van de "Railways |
De exploitatie van de kustlijnen was eerst in handen van de "[[Railways Économiques de Liège-Seraing et Extensions|RELSE]]" (RELSE). Voor de elektrische lijn Oostende – Blankenberge richtte de RELSE de "Chemin de Fer Electrique d'Ostende-Blankenberghe et Extensions" (CFOBE) op,<ref>{{Citeer boek|titel=Elektrische Trams aan de Belgische Kust. Het Openbaar Vervoer aan de Belgische Kust|auteur=Dirk Eveleens Maarse|taal=nl|uitgever=TTO Noordzee|datum=1996}}</ref> vanaf 22 april 1927 opgevolgd door een nieuwe dochteronderneming van de RELSE, de "Société pour l'Exploitation des Lignes Vicinales d'Ostende et des Plages belges" (SELVOP), een maatschappij van de groep Electrorail van Baron Empain.<ref name=":0">{{Citeer boek|titel=100 years of the Belgian vicinal: SNCV/NMVB, 1885-1985 : a century of secondary rail transport in Belgium|url=https://archive.org/details/100yearsofbelgia0000davi|auteur=W. J. K Davies|taal=en|uitgever=Light Rail Transit Association|datum=1 januari 1986|ISBN=0900433973}}</ref> |
||
In 1931 had de lijn De Panne |
In 1931 had de lijn De Panne – Oostende langs zee het administratief nummer 349. Het lijnnummer was 2. Oostende – Knokke had nummer 350, en lijnnummer 1. Administratief houdt niet altijd in "niet voor publiek", want op dienstregelingen werden zulke nummers ook gebruikt. Al dan niet met lijnnummers. Lang niet iedere lijn had ook een apart lijnnummer.<ref name=":8">NMVB Dienstregeling 1931.</ref> |
||
==== Tweede Wereldoorlog en jaren vijftig ==== |
==== Tweede Wereldoorlog en jaren vijftig ==== |
||
Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] werd langs de kust de [[Atlantikwall]] gebouwd. Hierdoor was het hele kustgebied militair domein en waren er reisbeperkingen. De inwoners aan de kust moesten een speciale toestemming vragen om naar het binnenland te reizen.<ref name="Kusttram 2010">{{Citeer boek|titel=De Kusttram. Een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust|auteur=Georges Allaert|medeauteurs=Marc Reynebeau|taal=nl|uitgever=De Lijn, Lannoo|datum=2010|ISBN=9789020988529}}</ref> In 1940 wilde SELVOP de lijn via de dorpen al opbreken, maar de oorlog voorkwam dat. Dat uitstel kwam goed uit, want eind 1942 moest de bovenleiding langs zee tussen Oostende en Middelkerke op Duits bevel worden verwijderd. Sindsdien trokken |
Tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] werd langs de kust de [[Atlantikwall]] gebouwd. Hierdoor was het hele kustgebied militair domein en waren er reisbeperkingen. De inwoners aan de kust moesten een speciale toestemming vragen om naar het binnenland te reizen.<ref name="Kusttram 2010">{{Citeer boek|titel=De Kusttram. Een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust|auteur=Georges Allaert|medeauteurs=Marc Reynebeau|taal=nl|uitgever=De Lijn, Lannoo|datum=2010|ISBN=9789020988529}}</ref> In 1940 wilde de SELVOP de lijn via de dorpen al opbreken, maar de oorlog voorkwam dat. Dat uitstel kwam goed uit, want eind 1942 moest de [[bovenleiding]] langs zee tussen Oostende en Middelkerke op Duits bevel worden verwijderd. Sindsdien trokken stoomlocs de elektrische trams. Later werd het geheel verboden om langs zee te rijden. Toen werd er via de oude route over de Nieuwpoortsesteenweg gereden. Daar was geen bovenleiding en dus werden de trams te Lombardsijde-Dorp overgenomen door een stoomloc en langzaam naar Oostende gesleept. Tijdelijke elektrificatie was wel gepland maar ging niet door. Na de bevrijding op 8 september 1944 werd de zeeroute spoedig hersteld, en vanaf half december 1944 kon de hele lijn weer elektrisch bereden worden.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
In 1946 gingen er voor het eerst stemmen op om de lijn op te heffen. De gemeentebesturen wilden liever bussen. De NMVB weigerde. |
In 1946 gingen er voor het eerst stemmen op om de lijn op te heffen. De gemeentebesturen wilden liever bussen. De NMVB weigerde. |
||
Bij [[Zeebrugge]] Strandwijk was er tot 1948 een zijlijn die ver de Havendam in zee |
Bij [[Zeebrugge]] Strandwijk was er tot 1948 een zijlijn die ver de Havendam op in zee ging, parallel aan het treinspoor. Na 1948 bleef hiervan alleen een keerdriehoek over. Deze verdween ten slotte in 1977.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
In 1948-1949 waren er proeven op de hele kustlijn en van Knokke naar Brugge met de eerste PCC-tram in Europa. Het was geen aanleiding om meer van deze trams op de kustlijn in dienst te stellen. Het proefexemplaar kwam in één geheel uit de Verenigde Staten. Na deze proeftijd ging deze tram via diverse buurtspoorweglijnen voor proeven naar Leuven, en later naar Charleroi.<ref>{{Citeer boek|titel=50 jaar PCC, deel 1|auteur=Carlos Van den Ostende|medeauteurs=Willy Pattyn|taal=nl|uitgever=HK editions|datum=1999}}</ref> |
In 1948-1949 waren er proeven op de hele kustlijn en van Knokke naar Brugge met de eerste [[Presidents' Conference Committee-tram|PCC-tram]] in Europa. Het was geen aanleiding om meer van deze trams op de kustlijn in dienst te stellen. Het proefexemplaar kwam in één geheel uit de Verenigde Staten. Na deze proeftijd ging deze tram via diverse buurtspoorweglijnen voor proeven naar Leuven, en later naar Charleroi.<ref>{{Citeer boek|titel=50 jaar PCC, deel 1|auteur=Carlos Van den Ostende|medeauteurs=Willy Pattyn|taal=nl|uitgever=HK editions|datum=1999}}</ref> |
||
In 1955 werden de Oostende stadstrams lijn 5/6 en 7 opgeheven. In 1951 waren de stadslijnen te Knokke al vervangen door bussen. In 1956 volgde lijn 3 naar de vuurtoren in de haven en lijn 4 naar Sas-Slijkens, en in 1958 lijn 8 naar de vismijn. Deze was pas in 1952 heropend na opbraak door de Duitsers in 1942.<ref |
In 1955 werden de Oostende stadstrams lijn 5/6 en 7 opgeheven. In 1951 waren de stadslijnen te Knokke al vervangen door bussen. In 1956 volgde lijn 3 naar de vuurtoren in de haven en lijn 4 naar Sas-Slijkens, en in 1958 lijn 8 naar de vismijn. Deze was pas in 1952 heropend na opbraak door de Duitsers in 1942.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
=== In eigen beheer vanaf 1956 === |
=== In eigen beheer vanaf 1956 === |
||
Op 1 januari 1956 werd de pacht aan SELVOP beëindigd en nam de NMVB de tram weer in eigen beheer.<ref name=":0" /> Op de trams waren twee lijnnummers en lijnkleuren in gebruik: 1 (rood) voor Knokke |
Op 1 januari 1956 werd de pacht aan SELVOP beëindigd en nam de NMVB de tram weer in eigen beheer.<ref name=":0" /> Op de trams waren twee lijnnummers en lijnkleuren in gebruik: 1 (rood) voor Knokke – Oostende en 2 (blauw) voor De Panne – Oostende.<ref>Allemaal de tram op, burgers!</ref> Administratief werden de lijnnummers 765 en 768 gebruikt (in 1936 waren dit 577 en 578).<ref>Dienstregeling der Buurtspoorwegen Autobussen en Stoombooten 15 Mei-3 October 1936.</ref> Deze administratieve nummers stonden ook op folders en in dienstregelingen-boekjes. Tot zeker 2005 bleven deze nummers voor de tram in gebruik, maar op tram-dienstregeling-folders stonden ze voor het laatst in 1994. De stadsbus Oostende-dienstregeling vermeldde de nummers echter nog in 2004/2005.<ref>Dienstregeling boekje stadsdiensten Oostende 762, en losse folders van de Kusttram 765/768.</ref> |
||
Voor extra ritten Oostende |
Voor extra ritten Oostende – Bredene werd de kleur geel gebruikt.<ref name="Kusttram 2010" /> "Technische" aanduidingen, zoals "Stelplaats", maar ook "Extra dienst", hadden een witte achtergrond.<ref name=":6" /> |
||
In 1957 pleitten de gemeentebesturen opnieuw voor afschaffing, maar de NMVB zag dit als onmogelijk daar in de zomer om de 30 minuten 900 mensen vervoerd moesten worden in Oostende. In 1967 en 1974 werd er gepleit voor een luchtmetro of ondergrondse tram. De kostprijs van het eerste werd geschat op 8 miljard frank, en het tweede op 16 miljard frank. Dus beide veel te duur. De NMVB hield vast aan de tram, omdat in de zomer bussen het vervoer niet aankunnen. Bovendien was in 1961 70% van de reizigers voor behoud van de tram.<ref name="Vancraeynest" /> |
In 1957 pleitten de gemeentebesturen opnieuw voor afschaffing, maar de NMVB zag dit als onmogelijk daar in de zomer om de 30 minuten 900 mensen vervoerd moesten worden in Oostende. In 1967 en 1974 werd er gepleit voor een luchtmetro of ondergrondse tram. De kostprijs van het eerste werd geschat op 8 miljard [[Belgische frank]], en het tweede op 16 miljard frank. Dus beide veel te duur. De NMVB hield vast aan de tram, omdat in de zomer bussen het vervoer niet aankunnen. Bovendien was in 1961 70% van de reizigers voor behoud van de tram.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
Tussen 1966 en 1969 werd de Kusttram in [[Knokke]] onder dwang van de gemeente eerst "op proef" ingekort tot het [[Station Knokke|spoorwegstation]]. Maar het doel was definitieve opheffing. De NMVB ging hiermee akkoord.<ref>{{Citeer web|url=https://zwinstreek.eu/geschiedenis/heemkundige-kringen/zoeken-in-publicaties/12939-in-het-spoor-van-de-knokse-tram-2010-47b#:~:text=Op%2013%20maart%201969%20werd,Het%20kan%20verkeren!|titel=In het spoor van de Knokse tram|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=zwinstreek.eu|uitgever=zwinstreek.eu|taal=nl}}</ref><ref>Allemaal de tram op, burgers, De tram van de kust no. 1</ref> Dit was tevens de laatste opheffing van het [[Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen|buurtspoorwegnet in West-Vlaanderen]]. Het stadsnet van Oostende sloot tussen 1955 en 1958, en in Knokke en Brugge in 1951. De elektrische lijn Brugge |
Tussen 1966 en 1969 werd de Kusttram in [[Knokke]] onder dwang van de gemeente eerst "op proef" ingekort tot het [[Station Knokke|spoorwegstation]]. Maar het doel was definitieve opheffing. De NMVB ging hiermee akkoord.<ref>{{Citeer web|url=https://zwinstreek.eu/geschiedenis/heemkundige-kringen/zoeken-in-publicaties/12939-in-het-spoor-van-de-knokse-tram-2010-47b#:~:text=Op%2013%20maart%201969%20werd,Het%20kan%20verkeren!|titel=In het spoor van de Knokse tram|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=zwinstreek.eu|uitgever=zwinstreek.eu|taal=nl}}</ref><ref>Allemaal de tram op, burgers, De tram van de kust no. 1</ref> Dit was tevens de laatste opheffing van het [[Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen|buurtspoorwegnet in West-Vlaanderen]]. Het stadsnet van Oostende sloot tussen 1955 en 1958, en in Knokke en Brugge in 1951. De elektrische lijn Brugge – Knokke (333) sloot in 1956. De stoomtram Oostende – Diksmuide (351) verdween in 1951. De stoomtramlijn Oostende – Westende (348) via de dorpen, het oudste traject, sloot in 1955, net als de oudste elektrische lijn Oostende – De Haan (350), via Sas-Slijkens en Bredene-dorp. In 1954/1955 sloten De Panne – Adinkerke (348) en De Panne – Veurne (353) (lijn 8). Nieuwpoort Stad-Veurne (348) en Veurne-Koksijde-Bad (348) (lijn 7) sloten tussen 1940 en 1944.<ref name="Vancraeynest" /><ref name=":8" /> |
||
De keerlus Zwarte Kiezel is in 1968 aangelegd.<ref name="Vancraeynest" /> |
De keerlus Zwarte Kiezel is in 1968 aangelegd.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
In de haven van Oostende waren er tramsporen om goederen over te laden. En er was een elektrisch |
In de haven van Oostende waren er tramsporen om goederen over te laden. En er was een elektrisch omleidingspoor via de Stapelhuisstraat, Sloepenstraat en Vergunningenstraat.<ref name="Vancraeynest" /> |
||
==== Nieuwe investeringen en de BN-trams ==== |
==== Nieuwe investeringen en de BN-trams ==== |
||
Tot in de jaren 1970 reed de tram in principe één keer per uur. Wel kon de tram in de spits drie |
Tot in de jaren 1970 reed de tram in principe één keer per uur. Wel kon de tram in de spits drie [[aanhangwagen]]s trekken. In de zomer waren er extra diensten. Dan werd er in de middag om de 20, 30 of 40 minuten gereden.<ref>NMBS/NMVB-dienstregelingboek 1956</ref> |
||
Omstreeks 1970 zag het er opnieuw naar uit dat de hele lijn opgeheven zou worden. De [[oliecrisis van 1973]] zorgde echter voor een definitieve omslag in het denken. Meer stemmen gingen nu op voor behoud. In 1975 hakte de minister de knoop door en sprak zich uit voor het behoud van de tram.<ref name="Vancraeynest" /> Er werd geld vrijgemaakt voor nieuwe trams, en in de periode 1978-1985<ref name="Dieudonne" /> werd de infrastructuur geheel vernieuwd en ingericht als [[sneltram]]lijn. Daarom kwamen er zwaardere rails, meer ballast, en een zwaardere bovenleiding die beter bestand is tegen stormen, door het ophangen van extra gewichten.<ref name=":2">{{Citeer boek|titel=Trams Through the Dunes: The Belgian Coastal Tramway 1885-2010|auteur=Geoffrey Skelsey, Yves-Laurent Hansart|taal=en|uitgever=Light Rail Transit Association|datum=2010|ISBN=0948106387}}</ref> Knelpunten werden aangepakt en de verlenging naar Adinkerke in het vooruitzicht gesteld.<ref name="Kusttram 2010" /> Na de komst van de nieuwe trams werd de dienst uitgebreid. |
|||
In 1972 werd de route tussen Harendijke en Blankenberge Park (tegenwoordig Markt) omgelegd omwille van de (jacht)haven.<ref name="Vancraeynest" /><ref name=":1" /> |
In 1972 werd de route tussen Harendijke en Blankenberge Park (tegenwoordig Markt) omgelegd omwille van de (jacht)haven.<ref name="Vancraeynest" /><ref name=":1" /> Omstreeks 1978 werden er in Zeebrugge rond de nieuwe grote zeesluis omleidingsporen aangelegd.<ref name=":1" /> |
||
Vanaf 1980 ontving de Kusttram vijftig moderne [[gelede tram|enkelgelede trams]] met [[chopper (elektronica)|chopperbesturing]] (serie 6000 en 6100). Door de Belgische [[wafelijzerpolitiek]], waarbij tegenover een overheidsinvestering in [[Wallonië]] altijd een even grote in [[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaanderen]] moest staan (en vice versa), waren dat veel meer trams dan voor de kustlijn noodzakelijk. De serie 6100 ging later naar Charleroi. De klassieke enkelrichting type S-Oostende-trams met aanhangrijtuigen werden in |
Vanaf 1980 ontving de Kusttram vijftig moderne [[gelede tram|enkelgelede trams]] met [[chopper (elektronica)|chopperbesturing]] (serie 6000 en 6100). Door de Belgische [[wafelijzerpolitiek]], waarbij tegenover een overheidsinvestering in [[Wallonië]] altijd een even grote in [[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaanderen]] moest staan (en vice versa), waren dat veel meer trams dan voor de kustlijn noodzakelijk. De serie 6100 ging later naar [[Charleroi]]. De klassieke enkelrichting type S-Oostende-trams met aanhangrijtuigen werden in de eerste helft van de jaren tachtig afgevoerd en tijdelijk opgesteld bij het [[Station Diksmuide|station van Diksmuide]]. |
||
Hoewel in het NMVB-dienstregelingboek West-Vlaanderen 1981/ |
Hoewel in het NMVB-dienstregelingboek West-Vlaanderen 1981/1982 bij de lijnen 1 en 2 (765/768) wel "tram" staat, wordt de kustlijn op de lijnennetkaart nog "NMVB-spoorlijn" genoemd; in de dienstregeling van de buslijnen 22 en 23 (774) in hetzelfde boek staat "[......] is er aansluiting met de treinen der lijn 2 van of naar Oostende". Daar worden dus trams mee bedoeld. Toch staat er bij lijn 1 en 2 ook "Vanaf 1 juli 1981 wordt het zonaal tarief ingevoerd op verschillende lijnen van ons net waaronder de Kusttramlijn". Op pagina 6 staat de kustlijn aangeduid als "electrische spoorlijn".<ref>NMVB-dienstregelingboek West-Vlaanderen 1981/82.</ref> |
||
De haltes Bad en Zonnebloem en Kerk zijn in 1985/1986<ref name=":2" /> landinwaarts verplaatst op een nieuw traject in opdracht van de gemeente. Anno 2023 zijn de laatste twee samengevoegd tot één halte, Sint |
De haltes Bad en Zonnebloem en Kerk zijn in 1985/1986<ref name=":2" /> landinwaarts verplaatst op een nieuw traject in opdracht van de gemeente. Anno 2023 zijn de laatste twee samengevoegd tot één halte, Sint-Bernardusplein. |
||
=== Exploitatie De Lijn vanaf 1991 === |
=== Exploitatie De Lijn vanaf 1991 === |
||
==== Hernieuwde populariteit en verlenging ==== |
==== Hernieuwde populariteit en verlenging ==== |
||
Op 1 januari 1991 nam de [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] officieel de exploitatie van de voormalige [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen]] |
Op 1 januari 1991 nam de [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] officieel de exploitatie over van de voormalige [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen]]. De organisatie was ter voorbereiding hiervan al opgesplitst. De vervanging van de beschildering en logo's ging geleidelijk. Slechts enkele trams hadden nog maar pas het nieuwe NMVB-kleurenschema gekregen; de meeste kregen het niet. |
||
De vernieuwde baan en de nieuwe trams maakten het mogelijk om sneller en vaker te rijden. Samen met grote publiciteitscampagnes |
De vernieuwde baan en de nieuwe trams maakten het mogelijk om sneller en vaker te rijden. Samen met grote publiciteitscampagnes zorgde dat er voor dat de Kusttram weer populair werd,<ref>affiches van De Lijn</ref> maar nu als moderne sneltram.<ref name="Vancraeynest" /> Jarenlang werd er in de zomer extra gereden tussen Nieuwpoort-Bad en Blankenberge Duinse polders. Op dat traject reed er dan elke 7,5 minuten een tram, en op de rest van de lijn om het kwartier. Dat bleef zo totdat het zo druk werd dat er vanaf de zomer van 2001<ref>Dienstregeling De Lijn zomer 2001</ref> op de hele lijn om de tien minuten gereden ging worden, met vaak nog extra ritten tussen Westende en Oostende en eventueel verder naar De Haan. In de zomer van 1989 waren bijna alle trams in gebruik, waaronder maar liefst 28 thematrams. In de winter waren er slechts tien trams op de baan.<ref>{{Citeer boek|titel=Trams 89|auteur=Gerard Stoer|taal=nl|uitgever=De Alk|datum=1989}}</ref> |
||
De populariteit nam toe door de jaarlijkse "zomeractie"; in eerste instantie met de slagzin "De Zonnelijn"<ref>https://bahnbilder.de/name/galerie/kategorie/belgien~stadtverkehr~de-kusttram--de-lijn/digitalfotografie/48.html.</ref> |
De populariteit nam toe door de jaarlijkse "zomeractie"; in eerste instantie met de slagzin "De Zonnelijn",<ref>https://bahnbilder.de/name/galerie/kategorie/belgien~stadtverkehr~de-kusttram--de-lijn/digitalfotografie/48.html.</ref> en later "Een zee aan attracties". De eerste werd ook op borden voorop de tram getoond; ook tijdens "de overgang": trams in NMVB-oranje hadden bord voorop met het logo van De Lijn.<ref>https://www.philt.org.uk/Tram/Belgium-BE/Ostend-BE/i-V9KS9PH/.</ref> Vanaf 1995 werd de nadruk gelegd op Vlaamse Kust, en daarom kwam er op die borden ook "Vlaamse Kusttram" te staan; zonder slagzin.<ref>brochure De Lijn, 1995.</ref> Na 2000 werd "Vlaamse" alweer weggelaten. Bij thema-trams werden deze borden vervangen door bijvoorbeeld "Seastartram", "Zeehaventram", "Zwintram", "Striptram", enzovoorts. Dit waren geen extra ritten, maar wel aansluitend op bijvoorbeeld een boottocht. Een gastvrouw van De Lijn reisde mee in de tram. Bij de halte aangekomen gebruikte zij de omroep installatie en begeleide de toeristen daarna naar o.a. een van de boten.<ref>Kusttrammagazine 2004.</ref> |
||
Per 1 juli 1998 is de lijn verlengd naar het spoorwegstation [[Station De Panne|De Panne]] in Adinkerke.<ref name=deredactie.be>[https://web.archive.org/web/20180429092009/http://deredactie.be/polopoly_fs/1.797548!file/Geschiedenis%20kusttram.doc Geschiedenis Kusttram, deredactie.be]</ref> De officiële opening was op 26 juni. De lijn volgt ongeveer het oude tracé van de vroegere tramlijn 13/14/21 (zie [[Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen]]). Het oude eindpunt in het centrum heeft diverse vormen gekend. De trams stonden gewoon stil op straat voor het instappen, wat dus hinderlijk was. De verlenging was dus ook wat dat betreft een verbetering. De oude stelplaats in De Panne is decennia in gebruik geweest voor bussen. Alleen buiten konden er nog trams staan. De sporen en bovenleiding waren deels verwijderd. Na de verlenging in 1998, waarbij er ook plaats voor bussen kwam nabij Plopsaland, werd de oude stelplaats opnieuw in gebruik genomen. Alle sporen en bovenleidingen werden in ere hersteld en sinds 2004 is het in gebruik voor museumtrams, die worden beheerd door de vereniging TTO Noordzee. |
Per 1 juli 1998 is de lijn verlengd naar het spoorwegstation [[Station De Panne|De Panne]] in [[Adinkerke]].<ref name="deredactie.be">[https://web.archive.org/web/20180429092009/http://deredactie.be/polopoly_fs/1.797548!file/Geschiedenis%20kusttram.doc Geschiedenis Kusttram, deredactie.be]</ref> De officiële opening was op 26 juni. De lijn volgt ongeveer het oude tracé van de vroegere tramlijn 13 / 14 / 21 (zie [[Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen]]). Het oude eindpunt in het centrum heeft diverse vormen gekend. De trams stonden gewoon stil op straat voor het instappen, wat dus hinderlijk was. De verlenging was dus ook wat dat betreft een verbetering. De oude stelplaats in De Panne is decennia in gebruik geweest voor bussen. Alleen buiten konden er nog trams staan. De sporen en bovenleiding waren deels verwijderd. Na de verlenging in 1998, waarbij er ook plaats voor bussen kwam nabij Plopsaland, werd de oude stelplaats opnieuw in gebruik genomen. Alle sporen en bovenleidingen werden in ere hersteld en sinds 2004 is het in gebruik voor museumtrams, die worden beheerd door de vereniging TTO Noordzee. |
||
In 2005 zijn de haltenummers afgeschaft.<ref>Dienstregeling De Lijn 2005</ref> Bestemmingsaanduidingen op rode of blauwe achtergrond bleven in gebruik tot circa 2006, waarna dit digitaal en zwart met fluogele letters werd. Korte ritten werden decennialang aangeduid door het cijfer van de lijn te doorkruisen met een schuine of dwarse streep. Na de NMVB-periode zijn de lijnnummers verdwenen. |
In 2005 zijn de haltenummers afgeschaft.<ref>Dienstregeling De Lijn 2005</ref> Bestemmingsaanduidingen op rode of blauwe achtergrond bleven in gebruik tot circa 2006, waarna dit digitaal en zwart met fluogele letters werd. Korte ritten werden decennialang aangeduid door het cijfer van de lijn te doorkruisen met een schuine of dwarse streep. Na de NMVB-periode zijn de lijnnummers verdwenen. |
||
Regel 233: | Regel 241: | ||
In 2011 werd keerlus Harendijke vervangen door een keerdriehoek. De beruchte kruising daar dichtbij, met trein-overweg-lichten, verdween toen ook.<ref>{{Link YouTube|id=yt6lyW0lQL&t=85s/coasttram-specials/Kusttram_Wenduine_Harendijke |label=Kusttram Wenduine Harendijke}}</ref> |
In 2011 werd keerlus Harendijke vervangen door een keerdriehoek. De beruchte kruising daar dichtbij, met trein-overweg-lichten, verdween toen ook.<ref>{{Link YouTube|id=yt6lyW0lQL&t=85s/coasttram-specials/Kusttram_Wenduine_Harendijke |label=Kusttram Wenduine Harendijke}}</ref> |
||
In maart 2017 werd langs de Slijkensesteenweg een nieuwe tramstelplaats in gebruik genomen. De bouw van de nieuwe stelplaats, waar ook de bussen van De Lijn staan, |
In maart 2017 werd langs de Slijkensesteenweg een nieuwe tramstelplaats in gebruik genomen. De bouw van de nieuwe stelplaats, waar ook de bussen van De Lijn staan, is onderdeel van de herinrichtingswerkzaamheden van het station van Oostende en omgeving. |
||
In 2019 werd de keerlus in Knokke |
In 2019 werd de uit 1967 daterende keerlus in Knokke geheel opnieuw aangelegd, maar nu kleiner en verdiept en met een recht perron zodat het rolstoeltoegankelijk is. Hoewel een aantal trams een dure wielsmeerinstallatie<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Focus-wtv|datum=4 augustus 2016|titel=Knarsend geluid van Kusttram is voorgoed verleden tijd|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.focus-wtv.be/nieuws/knarsend-geluid-van-kusttram-voorgoed-verleden-tijd|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210611093620/https://www.focus-wtv.be/nieuws/knarsend-geluid-van-kusttram-voorgoed-verleden-tijd|archiefdatum=2021-06-11}}</ref> hebben tegen het oorverdovend piepen, is/was er hier en bij station Oostende niets van te merken. Maar in Knokke zou dat nu verholpen zijn.<ref name=":3">{{Citeer nieuws|achternaam=Focus-WTV|datum=27 februari 2020|titel=Kusttram knarst niet meer|bezochtdatum=11 juni 2021|taal=nl|url=https://www.focus-wtv.be/nieuws/kusttram-knarst-niet-meer|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212142/https://www.focus-wtv.be/nieuws/kusttram-knarst-niet-meer|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> Te Lombardsijde vond in 2019 de tweede routewijziging plaats. Tot 1982 sneed de tram een stukje af tussen de campings en de Zeelaan en reed daarbij door de duinen.<ref>''Allemaal de tram op, burgers !'', Jean Berger, uitg. Hk-editions</ref> De tram sloeg dus een stukje van de [[Koninklijke Baan|N34]] over. Vanaf 1982 volgde de tram wel de hele N34 tot aan de Zeelaan. Sinds 2019 gaat de tram de Zeelaan niet meer op en rijdt via de N34 door naar Nieuwpoort-Stad. De haltes ''Lombardsijde-Dorp'' en ''Lombardsijde-YMCA'' werden vervangen door de halte Lombardsijde-Schoolstraat. |
||
Tussen 2019 en 2023 |
Tussen 2019 en 2023 werden grote delen van de Kusttramlijn vernieuwd. Daarvoor is ruim 80 miljoen euro beschikbaar.<ref name="Focus & WTV">{{Citeer nieuws|achternaam=Declercq, Kerger|voornaam=Aline, Stefaan|datum=13 december 2018|titel=Ruim 80 miljoen voor vernieuwing tramtraject aan zee|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.focus-wtv.be/nieuws/ruim-80-miljoen-voor-vernieuwing-tramtraject-aan-zee|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610124257/https://www.focus-wtv.be/nieuws/ruim-80-miljoen-voor-vernieuwing-tramtraject-aan-zee|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> Dit bedrag is een deel van de 300 miljoen euro die voor het hele Vlaamse tramnet uitgetrokken wordt. |
||
== Route en haltes == |
|||
=== Routebeschrijving === |
|||
Vanaf de keerlus te [[Knokke]] rijdt de tram eerst langs de stelplaats, en dan gaat de lijn met vrije baan achter de huizen, zonder een weg ernaast. Vroeger was dit de treinbedding. Na de watertoren bij [[Duinbergen]] sluit de lijn aan op de kustweg, en rijdt in het midden op vrije baan. Via een lange grasbaan wordt [[Heist (West-Vlaanderen)|Heist]] bereikt. Na Heist gaat de lijn verder naar de grote zeesluisbruggen. Daar kan de rechte route of de omleidingsroute gevolgd worden, allebei met dubbelspoor en op eigen baan. Vanaf de rechte route is dit de eerste plaats waar er zicht op zee is. |
|||
Hierna wordt er door [[Zeebrugge-Dorp]] gereden, op vrije baan. Vervolgens gaat de lijn over de kleine zeesluis, waar er voor de tweede keer zicht op zee is. En ook hier is een omleiding mogelijk, maar hier slechts met één spoor op één rijbaan. Richting Knokke rijdt de tram daarom tégen het autoverkeer ìn, en dat gaat niet altijd probleemloos. Vanaf deze sluis gaat het op vrije baan rechtdoor op [[Blankenberge]] aan. Tussen Zeebrugge en Blankenberge is er zicht op duinen en polders. |
|||
Vlak voor Blankenberge is links keerlus Duinse Polders. Tot aan het [[Station Blankenberge|station van Blankenberge]] is er vrije baan, daarna gaat de tram de straat op tot aan de jachthaven, waarna er weer op vrije baan verder wordt gereden. Bij halte [[Harendijke]] is er weer een keermogelijkheid, en daarna rijdt de tram pal langs de hoge duinen, terwijl links uitzicht over velden is. [[Wenduine]] komt spoedig in zicht en wordt met een grasbaan doorsneden. |
|||
Na Wenduine doemen al gauw de duinen weer op. Kilometers lang gaat het nu met grote bochten op vrije baan door de duinen, langs keerlus Zwarte Kiezel, naar [[De Haan]]. In De Haan is er deels een derde spoor, en ook is hier het enige oude tramstation aan de kust te vinden. Ook in De Haan is er een grasbaan, en zo gaat het verder langs golfbanen, bossen en duinen, via [[Bredene]], tot halte Oostende Duin en Zee (sinds 1 juli 2023 Oosteroever). Ook in de grote bochten tussen Wenduine en Bredene wordt er vaak op hoge snelheid gereden. |
|||
In de haven van [[Oostende]] is de grote nieuwe stelplaats. Voordat station Oostende wordt aangedaan is er alleen op/bij de sluisbruggen geen vrije baan. Vanaf twee bruggen in de haven is er voor de derde en vierde keer zeezicht. Via de Goede Windhelling komt de tram bij het [[Station Oostende|station van Oostende]]. In de helling ligt nog niet zo lang een kruiswissel. Dat maakt het makkelijker om bijvoorbeeld op tegenspoor naar de nieuwe stelplaats te rijden als dat nodig is. Rondom het tramstation is ook een keerlus, in beide richtingen. Na het tramstation is er weer een kruiswissel, sinds ca. 2002. Meer kruiswissels zijn er niet op de lijn. Vervolgens gaat de lijn verder op vrije baan naar het centrum. Vanaf het Marie-Joséplein rijdt de tram op straat het centrum uit. Daarna is er weer vrije baan. Ter hoogte van de [[Wellingtonrenbaan|renbaan]] komt de tram dicht bij het strand, en is er voor de vijfde maal zicht op zee. Ook zijn hier zijsporen naar de werkplaats. |
|||
Na [[Mariakerke (West-Vlaanderen)|Mariakerke]] Duinenkerkje gaat de lijn echt de zeedijk op, en rijdt tot Middelkerke pal naast strand, en voor de zesde keer is er zicht op zee; deze keer vijf kilometer lang. Aan de andere kant is er deels zicht op de duinen. In [[Middelkerke]] is het smal, dus is er geen vrije baan. Maar na het centrum weer wel. Tussen halte Verhaegelaan en Bellevue zijn er weer duinen te zien, en voor de zevende maal is er zicht op zee. Op vrije baan wordt [[Westende]] bereikt, alwaar een keerlus is. De vrije baan loopt vanaf hier helemaal door tot Oostduinkerke. Tussen Westende en Nieuwpoort zijn er duinen en velden te zien. Voor [[Nieuwpoort-Stad]] steekt de tram de IJzer over. In de verte is voor de achtste keer de zee te zien. Na [[Nieuwpoort-Bad]] zijn er ook weer duinen, en een keerpunt. In het centrum van [[Oostduinkerke]] en [[Koksijde]] en [[Sint-Idesbald]] rijdt de tram op straat, en tussen die plaatsen in op vrije baan tussen de duinen. |
|||
Na het laatste stukje duinen komt [[De Panne]] in zicht, alwaar er tot nabij halte Esplanade geen vrije baan is. Hier is zijspoor naar de oude stelplaats, en keren is ook mogelijk. Vanaf dan ligt er een grasbaan tot nabij halte Kerk. Daarna gaat de lijn het [[Calmeynbos]] in, op vrije baan aan de zijkant. Na het bos gaat de lijn achter de huizen om door velden richting Plopsaland. Daarna loopt de lijn op eigen baan in bestrating tot in de keerlus van [[station De Panne]]. |
|||
=== Kusttramhaltes per gemeente === |
|||
Hieronder staat een lijst met de huidige haltes per gemeente. |
|||
==== Knokke-Heist ==== |
|||
* [[Station Knokke]] |
|||
* Duinbergen Kerk |
|||
* Willemspark (nieuwe halte per juli 2021)<ref name="Nieuwsblad1">{{Citeer nieuws|achternaam=Verbeeke|voornaam=Junior|datum=18 februari 2021|titel=Kusttram krijgt nieuwe halte in Knokke-Heist, al sneuvelt daarvoor wel een andere stop|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210218_95584994|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610114011/https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210218_95584994|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> |
|||
* Heldenplein |
|||
* Dijk |
|||
==== Zeebrugge ==== |
|||
* Zeesluis |
|||
* Kerk |
|||
* Stationswijk |
|||
* Strandwijk |
|||
==== Blankenberge ==== |
|||
* Duinse Polders |
|||
* Pier (nieuwe locatie januari 2023)<ref name="Standaard 2020">{{Citeer nieuws|achternaam=Verbeeke|voornaam=Junior|datum=7 oktober 2020|titel=Blankenberge schudt haltes Kusttram door elkaar|werk=De Standaard|bezochtdatum=10 juni 2021|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20201006_97889198|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210227025002/https://www.standaard.be/cnt/dmf20201006_97889198|archiefdatum=2021-02-27}}</ref> |
|||
* Station |
|||
* Markt |
|||
* Maritieme zone (nieuwe halte per juli 2021)<ref name="Standaard 2020" /> |
|||
==== Wenduine ==== |
|||
* Harendijke |
|||
* Manitoba |
|||
* Centrum |
|||
* Molen |
|||
* Konijnenpad |
|||
==== De Haan ==== |
|||
* Zwarte Kiezel |
|||
* Waterkasteellaan |
|||
* Aan Zee (hier is er een derde spoor, voor het Trammelant-festival en calamiteiten) |
|||
* Zeepreventorium - (tot juli 2023 Preventorium) |
|||
* Vosseslag |
|||
==== Bredene ==== |
|||
* Renbaan |
|||
* Campings |
|||
* Duinenplein (Was tot juli 2023 "Aan Zee") |
|||
==== Oostende ==== |
|||
* Oosteroever (Was "Duin en Zee" tot juli 2023) |
|||
* Weg Naar Vismijn (Sinds 1 juli 2023 "Vismijn") |
|||
* [[Station Oostende|Station]] (alleen hier zijn er vier sporen) |
|||
* Marie-Joséplein |
|||
* Koninginnelaan |
|||
* [[Wellingtonrenbaan|Renbaan]] |
|||
* Northlaan |
|||
* Mariakerke Bad |
|||
* Ravelingen (nieuwe naam Mariakerke Duinenkerkje) |
|||
* [[Raversijde]] (nieuwe naam Raversijde Middenlaan) |
|||
* [[Domein Raversijde]] - (nieuwe naam Raversijde Provinciedomein) |
|||
==== Middelkerke ==== |
|||
* De Greefplein |
|||
* Casino |
|||
* Verhaegelaan |
|||
* Krokodiel |
|||
==== Westende ==== |
|||
* Bellevue (sinds 1 juli 2023 aan elkaar geschreven) |
|||
* Bad |
|||
* Sint-Laureins |
|||
==== Lombardsijde ==== |
|||
* Zeelaan |
|||
* Schoolstraat |
|||
==== Nieuwpoort ==== |
|||
Voor Nieuwpoort-Stad steekt de tram rivier de [[IJzer (rivier)|IJzer]] over. |
|||
* Stad |
|||
* Cardijnlaan |
|||
* Ysermonde (vanaf 1 juli 2023 heet de halte opnieuw Victorlaan) |
|||
* Bad |
|||
* Zonnebloem (deze naam had allang geen betekenis meer en is op 1 juli 2023 veranderd in Sint-Bernardusplein) |
|||
==== Oostduinkerke ==== |
|||
* Oostduinkerke Groenendijk (tot 1 juli 2023 Groenendijk-Bad) |
|||
* Duinpark |
|||
* Bad |
|||
* Schipgat |
|||
==== Koksijde ==== |
|||
* Lejeunelaan |
|||
* Bad |
|||
* Ster Der Zee |
|||
* Sint-Idesbald |
|||
==== De Panne ==== |
|||
* Canadezenplein (in 1991 was hier een keerdriehoek)<ref>{{Citeer boek|titel=Trams 92|auteur=H. Hoogerhuijs|medeauteurs=B.A. Schenk, J.M. Moerland|taal=nl|uitgever=De Alk}}</ref> (tot 1 juli 2023 Golfstraat geheten) |
|||
* Centrum |
|||
* Esplanade |
|||
* Kerk |
|||
* Moeder Lambic (vanaf 1 juli 2023 Moeder Lambiek) |
|||
* [[Plopsaland De Panne|Plopsaland]] |
|||
* [[Station De Panne|Station]] |
|||
==== Voormalige haltes ==== |
|||
* Knokke Stad (vervangen door Knokke Station), Knokke Zoutelaan, Knokke Dijk, Knokke Links Hotel (eerder: Knokke Golf) en Knokke 't Zoute; opgeheven bij de afgedwongen inkorting van het traject tot Knokke Station in 1967. |
|||
* Duinbergen Watertoren, tussen haltes Heist Heldenplein en Duinbergen Duinbergen; vervangen door de halte Heist Willemspark per 01/07/2021. |
|||
* Blankenberge [[Sea Life Blankenberge|Sealife]]; tussen de huidige haltes Blankenberge Pier en Blankenberge Duinse Polders, afgeschaft per 26/09/2022.<ref name="Standaard 2020" /> |
|||
* Zeebrugge Vismijn; tussen de huidige haltes Zeebrugge Kerk en Zeebrugge Stationswijk. |
|||
* Oostende E. Feysplein; ter hoogte van voormalig station Oostende Stad.(waar nu Delhaize is) |
|||
* Oostende Henegouwenstraat; tussen de huidige haltes Oostende Renbaan en Oostende Northlaan.<ref>Dienstregeling De Lijn 1994</ref> |
|||
* Mariakerke Dijk; vervangen door Mariakerke Bad door verlegging van het tracé naar de Troonstraat. |
|||
* Oostende H. Hart; vervangen door Oostende Northlaan door verlegging van het tracé naar de Troonstraat. |
|||
* Lombardsijde Camping; opgeheven door verlegging van het tracé van Elisabethlaan naar Koninklijke Baan.<ref name="NMVB-dienstregeling 1981/1982" /> |
|||
* Lombardsijde Bad; vervangen door halte Lombardsijde Zeelaan door verlegging van het tracé buiten het centrum per 17/05/2019. |
|||
* Lombardsijde Dorp; vervangen voor halte Lombardsijde Schoolstraat door verlegging van het tracé buiten het centrum per 17/05/2019. |
|||
* Lombardsijde YMCA (vroeger ook 'Westende YMCA'); opgeheven door verlegging van het tracé buiten het centrum per 17/05/2019. |
|||
* Nieuwpoort Monument Albert;<ref name="NMVB-dienstregeling 1981/1982" /> naast het monument dichtbij Nieuwpoort Stad. |
|||
* Nieuwpoort Kerk en Nieuwpoort Zonnebloem werden samengevoegd tot halte Nieuwpoort Zonnebloem, genoemd naar een vakantiehuis voor het personeel van de [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen|NMVB]]/[[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]], dat echter juist niet bij deze halte gelegen was. |
|||
* Oostduinkerke Home G. Theunis; tussen haltes Oostduinkerke Groenendijk Bad en Oostduinkerke Duinpark. Dit "home" was een zg. "vakantiekolonie". In 1995 is alles verdwenen.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
==== Hernoemde haltes ==== |
|||
* Zeebrugge Kerk heette vroeger Zeebrugge Vissershaven. |
|||
* Zeebrugge Stationswijk heette tot 01/07/2022 nog Zeebrugge Vaart. |
|||
* Zeebrugge Strandwijk heette in 1986 nog Zeebrugge Pier en daarvoor Zeebrugge Muur (Frans: ''Mole'').<ref name="Dieudonne" /><ref name="NMVB-dienstregeling 1931">NMVB-dienstregeling 1931</ref> |
|||
* Blankenberge Sealife heette enkele jaren Blankenberge Sealife-Floréal. |
|||
* Blankenberge Markt heette vroeger Blankenberge Park. |
|||
* Wenduine Manitoba heette vroeger Wenduine Boudewijnplaats. |
|||
* Wenduine Centrum heette vroeger Wenduine Station<ref>{{Citeer boek|titel=Tramways, deel 2: De Panne-Knokke-Zoute|uitgever=Retro Edition|datum=1998|ISBN=2960016173}}</ref> en daarvoor Wenduine Kerkstraat. |
|||
* Wenduine Konijnenpad heette oorspronkelijk ook zo, tussentijds Wenduine [[Park De Haan|Sun Parks]], en in 1982 nog Nieuwmunster Konijnenpad.<ref name="Vancraeynest" /><ref name="NMVB-dienstregeling 1981/1982" /> |
|||
* De Haan Zwarte Kiezel viel voor de gemeentefusies onder Vlissegem en heette Vlissegem Zwarte Kiezel. |
|||
* De Haan Waterkasteellaan viel voor de gemeentefusies onder Vlissegem en heette Vlissegem Waterkasteellaan. |
|||
* De Haan Aan Zee heette vroeger Klemskerke De Haan. |
|||
* De Haan Preventorium viel voor de gemeentefusies onder Klemskerke en heette Klemskerke Preventorium. |
|||
* De Haan Vosseslag viel voor de gemeentefusies onder Klemskerke en heette Klemskerke Vosseslag. |
|||
* Bredene Aan Zee heette vroeger Bredene Duinen. |
|||
* Oostende Duin & Zee heette in 1986 nog Oostende Militair hospitaal.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
* Oostende Station heette vroeger Oostende Kaaistation. |
|||
* Oostende Marie-Joséplein heette vroeger Oostende Marie-Joséplaats<ref name="NMVB-dienstregeling 1936">NMVB-dienstregeling 1936</ref> |
|||
* Oostende Renbaan heette oorspronkelijk ook zo, tussentijds heette het Oostende Royal Palace.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
* Oostende Northlaan heette oorspronkelijk ook zo, tussentijds heette het Media-Center.<ref name="Vancraeynest" /> |
|||
* Oostende Ravelingen heette in 1986 nog Mariakerke Dorpsstraat<ref name="Dieudonne" /> en daarvoor Mariakerke Kerk. |
|||
* Oostende Raversijde heette vroeger Raversijde Dijk, tussentijds ook Mariakerke Raversijde. |
|||
* Raversijde Domein Raversijde in heette in 1986 nog Middelkerke Oud Raversijde.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
* Middelkerke De Greefplein heette vroeger Middelkerke Post. |
|||
* Middelkerke Casino heette in 1986 nog Middelkerke Tennis, daarvoor Middelkerke Kursaal.<ref name="Dieudonne" /><ref name="NMVB-dienstregeling 1936" /> |
|||
* Middelkerke Verhaegelaan heette in 1986 nog Middelkerke Albertstraat.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
* Westende Sint-Laureins heette in 1978 nog Westende E. Scotthislaan. |
|||
* Nieuwpoort Cardijnlaan heette in 1986 nog Nieuwpoort Overweg.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
* Nieuwpoort Ysermonde heette in 1986 en ook oorspronkelijk Nieuwpoort Polderstraat, tussentijds heette het Victorlaan en soms ook 'Vi'''k'''torlaan'.<ref name="Dieudonne" /> |
|||
* Oostduinkerke Groenendijk Bad heette vroeger Oostduinkerke Groenendijk. |
|||
* Oostduinkerke Schipgat heette vroeger Oostduinkerke Sint-André. |
|||
* Koksijde Lejeunelaan heette vroeger Koksijde Onderstation<ref name="Vancraeynest" /> en daarvoor Koksijde Dorlodotlaan. |
|||
* Koksijde Sint-Idesbald heette vroeger Koksijde Idesbaldus.<ref name="NMVB-dienstregeling 1931" /> |
|||
* De Panne Centrum heette vroeger De Panne Dijk. |
|||
* De Panne Esplanade heette vroeger De Panne Terminus.<ref name="NMVB-dienstregeling 1931" /> |
|||
* De Panne Moeder Lambic heette oorspronkelijk ook zo, tussentijds heette het Kerkhof.<ref>Dienstregeling De Lijn 1998</ref> |
|||
* De Panne Plopsaland heette van 1998 tot 2000 De Panne Meli-park en heeft sinds 2001 zijn huidige naam.<ref>Dienstregeling De Lijn 2001</ref> |
|||
Minstens tot in 1982 waren de drukste haltes vaste stopplaatsen, terwijl bij de rustigere haltes alleen op verzoek gestopt werd.<ref>NMVB-dienstregeling zomer 1982</ref> Na 1982 zijn alle haltes in principe op verzoek. |
|||
== Dienstregeling == |
== Dienstregeling == |
||
In de [[Zomer (hoofdbetekenis)|zomer]] rijden zes trams per uur per richting over het gehele traject. |
In de [[Zomer (hoofdbetekenis)|zomer]] rijden zes trams per uur per richting over het gehele traject. In het tussenseizoen en in de kerstvakantie rijdt de tram om de 15 minuten en in de rest van de winter om de 20 minuten. Voor 08.00 uur en na 20.00 uur rijden er ongeveer twee trams per uur, maar in de winter rijdt er op die tijden maar één tram per uur. In de piekuren kunnen er extra trams rijden tussen Oostende en Westende. <br> |
||
In de nieuwjaarsnacht rijdt de Kusttram eenmaal per uur. Dat is de enige keer per jaar dat de tram de gehele nacht door rijdt. |
|||
Te station Oostende wordt de chauffeur afgelost, wat circa twee minuten duurt. Soms wordt ook de tram vervangen; "wegens operationele redenen". In dat geval moeten doorgaande reizigers overstappen. Zulke ritten staan wel als doorgaand in de dienstregeling. Maar er zijn ook, met name 's morgens en 's avonds, ritten die niet verder dan Oostende Station gaan en ook zo in de dienstregeling staan. Vaak kun je dan meteen overstappen, maar dat kan ook langer duren. |
|||
De tram doet er ongeveer 2 uur en |
De tram doet er ongeveer 2 uur en 25 minuten over om de volledige afstand af te leggen, afhankelijk van de drukte en het eventueel omrijden te Zeebrugge. De rit via de grote omleidingsbruggen is ongeveer een kilometer langer. |
||
== Materieel == |
== Materieel == |
||
=== Huidig=== |
=== Huidig=== |
||
==== Zeelijner (Urbos 100) (serie 6111-6158)<ref>https://transphoto.org/list.php?cid=1213&mid=5440&lang=en.</ref> ==== |
==== Zeelijner (Urbos 100) (serie 6111-6158)<ref>https://transphoto.org/list.php?cid=1213&mid=5440&lang=en.</ref> ==== |
||
[[Bestand: |
[[Bestand:De Lijn Kusttram 6150 bij het depot te Knokke.jpg|thumb|De Lijn Kusttram 6150 bij het depot te Knokke; september 2023.]] |
||
[[Bestand:Oostende tram 2023 2.jpg| |
[[Bestand:Oostende tram 2023 2.jpg|thumb|Achterkant van een Zeeliner in Oostende]] |
||
Een bestelling van 48 lagevloertrams (uitbreidbaar tot 146) van het type [[Urbos#Urbos 70 en Urbos 100|Urbos 100]] werd in 2017 geplaatst bij [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles|CAF]] in Spanje<ref>{{Citeer web|url=https://delijn.prezly.com/de-lijn-mag-146-lagevloertrams-bestellen-bij-caf|titel=De Lijn mag 146 lagevloertrams bestellen bij CAF|bezochtdatum=2022-01-16|werk=delijn.prezly.com|taal=nl |
Een bestelling van 48 lagevloertrams (uitbreidbaar tot 146) van het type [[Urbos#Urbos 70 en Urbos 100|Urbos 100]] werd in 2017 geplaatst bij [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles|CAF]] in Spanje ter vervanging van de BN-ACEC kusttramvoertuigen (Serie 6000).<ref>{{Citeer web|url=https://delijn.prezly.com/de-lijn-mag-146-lagevloertrams-bestellen-bij-caf|titel=De Lijn mag 146 lagevloertrams bestellen bij CAF|bezochtdatum=2022-01-16|werk=delijn.prezly.com|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220116233432/https://delijn.prezly.com/de-lijn-mag-146-lagevloertrams-bestellen-bij-caf|archiefdatum=2022-01-16}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Huysentruyt|voornaam=Bart|datum=10 april 2019|titel=Eerste nieuwe kusttrams al tegen eind dit jaar in straatbeeld|bezochtdatum=11 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/blankenberge/eerste-nieuwe-kusttrams-al-tegen-eind-dit-jaar-in-straatbeeld~a923da3d/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210611115517/https://www.hln.be/blankenberge/eerste-nieuwe-kusttrams-al-tegen-eind-dit-jaar-in-straatbeeld~a923da3d/|archiefdatum=2021-06-11}}</ref> Eind juni 2020 arriveerde de eerste nieuwe Kusttram (6112) per schip in Zeebrugge, en werd daarna overgebracht naar Oostende.<ref>{{Citeer nieuws|datum=24 juni 2020|titel=Zie ginds komt de Kusttram uit Spanje al aan...|bezochtdatum=11 juni 2021|taal=nl|url=https://www.demorgen.be/nieuws/zie-ginds-komt-de-kusttram-uit-spanje-al-aan~b9cad2efb/#:~:text=Op%20de%20stelplaats%20van%20De,per%20boot%20overgebracht%20vanuit%20Spanje.}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Focus-WTV|datum=23 juni 2020|titel=Eerste nieuwe kusttram rijdt stelplaats binnen|bezochtdatum=11 juni 2021|taal=nl|url=https://www.focus-wtv.be/nieuws/eerste-nieuwe-kusttram-rijdt-stelplaats-binnen#:~:text=De%20eerste%20van%20een%20nieuwe,weg%20naar%20de%20stelplaats%20gevoerd.|archiefdatum=11 juni 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210611121019/https://www.focus-wtv.be/nieuws/eerste-nieuwe-kusttram-rijdt-stelplaats-binnen#:~:text=De%20eerste%20van%20een%20nieuwe,weg%20naar%20de%20stelplaats%20gevoerd.|dodeurl=ja}}</ref> Na vele testen zijn deze trams op 3 april 2021 met passagiers gaan rijden, het eerste jaar voornamelijk op de verkorte ritten Oostende – Westende. Dit nieuwe tramtype kreeg in de zomer van 2021 de naam 'Zeelijner' (sealiner) na een wedstrijd van De Lijn.<ref>{{Citeer web|url=https://www.hln.be/oostende/zeelijner-brengt-je-voortaan-van-de-panne-naar-knokke-nieuwe-kusttrams-hebben-een-naam~a6d76b47|titel=Zeelijner brengt je voortaan van De Panne naar Knokke: nieuwe Kusttrams hebben een naam|bezochtdatum=2022-01-07|datum=2021-06-20|werk=HLN.be|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220220205453/https://www.hln.be/oostende/zeelijner-brengt-je-voortaan-van-de-panne-naar-knokke-nieuwe-kusttrams-hebben-een-naam~a6d76b47/|archiefdatum=2022-02-20}}</ref> De wagen met het laagste wagennummer van de serie, de 6111, kwam aan op 23 maart 2021. De laatste, de 6158, werd afgeleverd op 12 januari 2022.<ref>transphoto.org/list.php?mid=5440&cid=1213&sort=start.</ref> Van de Urbos 100-stellen uit latere orders voor [[Antwerpse tram|Antwerpen]] en [[Gentse tram|Gent]] is als alternatieve naam 'Stadslijner' (cityliner) bekend. De 'Stadslijner' (cityliner) heeft echter een omgrenzingsprofiel van 2.300 millimeter breedte terwijl de 'Zeelijner' (Sealiner) een omgevingsprofiel van 2.400 millimeter breedte heeft. De nieuwe trams lijken sterk op de [[Amsterdamse gelede trams 15G|Amsterdamse serie 3001-3072]], maar die zijn iets korter. |
||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
Regel 447: | Regel 282: | ||
|- |
|- |
||
|Maximumsnelheid |
|Maximumsnelheid |
||
|70 km/u |
|70 km/u |
||
|} |
|} |
||
=== Historisch materieel === |
=== Historisch materieel === |
||
Tussen 1885 en 1980 zijn er alleen al aan de kust zo'n 180 verschillende series trams in gebruik geweest.<ref name="Vancraeynest"/> Op diverse plaatsen worden museumtrams bewaard |
Tussen 1885 en 1980 zijn er alleen al aan de kust zo'n 180 verschillende series trams in gebruik geweest.<ref name="Vancraeynest" /> Op diverse plaatsen worden museumtrams bewaard, vooral in Knokke en De Panne. Zij zijn in beheer bij de vzw TTO Noordzee.<ref name=":6" /><ref>TTONoordzee.be.</ref> |
||
==== Elektrische motorwagens ==== |
==== Elektrische motorwagens ==== |
||
Regel 457: | Regel 292: | ||
[[Bestand:NMVB tram De Panne.jpg|thumb|Typische [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen|NMVB]]-tram uit de jaren 1970 met twee aanhangwagens in [[De Panne]] (1981).]] |
[[Bestand:NMVB tram De Panne.jpg|thumb|Typische [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen|NMVB]]-tram uit de jaren 1970 met twee aanhangwagens in [[De Panne]] (1981).]] |
||
{{Kolommen lijst | breedte=10 | aantal=3|* Motorpakwagen OB 9965 uit 1911 |
{{Kolommen lijst | breedte=10 | aantal=3|* Motorpakwagen OB 9965 uit 1911 |
||
* [[Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Gent|MIVG]] 354 |
* [[Maatschappij voor het Intercommunaal Vervoer te Gent|MIVG]] 354, 339 en 378 uit 1930 |
||
* Standaardmotorwagens 9942 en 9985 uit 1932 |
* Standaardmotorwagens 9942 en 9985 uit 1932 |
||
* SO 10041 uit 1956 |
* SO 10041 uit 1956 |
||
Regel 469: | Regel 304: | ||
* De Lijn PCC 40 uit 1971 (ex-MIVG, nu in uitvoering van De Lijn) |
* De Lijn PCC 40 uit 1971 (ex-MIVG, nu in uitvoering van De Lijn) |
||
Inmiddels zijn PCC-tram 40 en 1006 tijdelijk ondergebracht in Weelde. De 1006 is in 2021 geschonken aan het [[Nederlands Transport Museum]] en in mei 2022 overgebracht naar Nieuw-Vennep.<ref> |
Inmiddels zijn of waren PCC-tram 40 en 1006 tijdelijk ondergebracht in Weelde. De 1006 is in 2021 geschonken aan het [[Nederlands Transport Museum]] en in mei 2022 overgebracht naar [[Nieuw-Vennep]].<ref>{{Citeer web|url=https://hovm.nl/pcc-1006-komt-terug-naar-nederland/|titel=PCC 1006 komt terug naar Nederland|werk=www.hovm.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230603035401/https://hovm.nl/pcc-1006-komt-terug-naar-nederland/ |archiefdatum=2023-06-03}}</ref> |
||
* BN LRV 6017, 6025 |
* BN LRV 6017, 6025 en 6102. |
||
==== Aanhangrijtuigen ==== |
==== Aanhangrijtuigen ==== |
||
Regel 488: | Regel 323: | ||
* 19706 uit 1952 |
* 19706 uit 1952 |
||
* Destelbergen 19537 en 19538 uit 1952 |
* Destelbergen 19537 en 19538 uit 1952 |
||
* 19578 uit 1953 (barrijtuig) |
* 19578 uit 1953 (barrijtuig) |
||
* 19545 uit 1953 (zonder interieur) |
* 19545 uit 1953 (zonder interieur) |
||
}} |
}} |
||
==== Wagons en goederenpakwagens ==== |
==== Wagons en goederenpakwagens ==== |
||
* |
* A 15858 uit 1910 (open wagen) |
||
* |
* A 17689 uit 1910 |
||
* |
* A 18116 uit 1915 |
||
* |
* A 20143 uit 1917 |
||
* Ladderwagen LW2 ( |
* Ladderwagen LW2 (A 3633) |
||
====BN LRV==== |
====BN LRV==== |
||
[[Bestand:Ostende gekoppeld rijden.jpg|thumb|Nog in oorspronkelijke staat verkerende gekoppelde BN-trams, toen die mogelijkheid nog werd gebruikt. Trams van de serie 6100, die later naar Charleroi gingen ([[Oostende]], augustus 1981).]] |
|||
[[Bestand:Oostende tram 2016 4.jpg|thumb|Een van een nieuwe kop voorziene tram bij het oude tramstation van [[Oostende]] (2016).]] |
[[Bestand:Oostende tram 2016 4.jpg|thumb|Een van een nieuwe kop voorziene tram bij het oude tramstation van [[Oostende]] (2016).]] |
||
[[Bestand:6102 te oc Oostende.jpg| |
[[Bestand:6102 te oc Oostende.jpg|thumb|BN sleeptram "Manilla" te Oc Oostende.]] |
||
De officiële naam van het materieel is ''[[BN LRV]] (Light Rail Véhicule)'', maar ze worden meestal BN's genoemd naar zijn maker [[La Brugeoise et Nivelles]]. Het waren de eerste gelede |
Deze trams waren voor het laatst in dienst op 23 september 2023. De officiële naam van het materieel is ''[[BN LRV]] (Light Rail Véhicule)'', maar ze worden meestal BN's genoemd naar zijn maker [[La Brugeoise et Nivelles]]. Het waren de eerste [[gelede tram]]s in de geschiedenis van de NMVB, de Kusttram, en in Vlaanderen. Er werden twee series gemaakt: een voor de kust (serie 6000; 49 stuks) en een voor Charleroi e.o. (serie 6100; 54 stuks). Omdat er in [[Charleroi]] nog weinig was aangepast en de serie 6000 nog niet volledig was, ging een groot deel van de serie 6100 vanuit de fabriek in Brugge eerst naar de kust. Het verschil tussen de twee series is vooral dat de serie 6000 uit [[eenrichtingsvoertuig]]en bestaat en de serie 6100 uit [[tweerichtingsvoertuig]]en. Opmerkelijk is dat de [[Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen|NMVB]] koos voor twee uitvoeringen, terwijl er in beide gebieden vrijwel altijd tweerichtingsvoertuigen waren. Ook is er een verschil in maximumsnelheid (kust: 75 km/u, Charleroi: 65 km/u). |
||
Beide series waren oorspronkelijk tweedelige gelede trams. Vanwege de keuze voor eenrichtingsvoertuigen moesten er aan de kust diverse keerlussen worden aangelegd. Pas toen de serie 6000 vanaf 1982 werd geleverd ging een groot deel van de serie 6100 naar Charleroi, op twee stuks na. Prototype 6000 werd wel in 1980 geleverd. De 6102, 6103 (1) en 6131 zijn nooit in Charleroi geweest.<ref name="Vancraeynest" /> De nieuwe 6102 en 6103 (1) kwamen bij een testrit in 1981 in dichte mist met elkaar in botsing. De schade was zodanig dat de twee onbeschadigde delen werden samengevoegd tot een "nieuwe" 6102, met een extra deel ertussen. Sindsdien had alleen de 6102 een derde deel, maar zonder lage vloer. In 1984 leverde BN een nieuwe 6103 (2) aan Charleroi. In 1985 verlieten de laatste 6100-en de kustlijn.<ref name=":4" /> De 6107 heeft alleen aan de kust gereden.<ref>{{Citeer boek|titel=Elektrische Trams aan de Belgische kust.|auteur=D. E. Maarse|taal=nl|uitgever=TTO Noordzee|datum=1996|ISBN=}}</ref> |
|||
In plaats van lange treinen te rijden met drie aanhangwagens, moest gezien de beperkte capaciteit van de nieuwe trams, veel vaker gereden worden. Dit had het voordeel dat de hogere frequentie aantrekkelijk was en extra reizigers opleverde. Om de spitstrams te versterken werd oorspronkelijk gedacht aan het gekoppeld rijden. Uiteindelijk heeft alleen de serie 6100 gekoppeld gereden. Maar de koppelblokken waren het gevaarlijkst, omdat ze uitstaken en massief waren. Daarom zijn ze geleidelijk verwijderd bij de serie 6000, die aan de voorkant het eerst. Oorspronkelijk waren de trams ruim 21 meter lang (22 met koppelingen), 2 meter 50 breed en ruim 48 ton zwaar.<ref>{{Citeer boek|titel=Geleed Motorrijtuig (Originele folder)(4pagina's)|auteur=NMVB|taal=NL|uitgever=NMVB|datum=Onvermeld, ca. 1980}}</ref> De later verlengde trams van de eerste generatie zijn ruim 30 meter lang en wegen leeg ruim 48 ton. De tweede generatie is 31,2 meter lang en weegt leeg 49 ton.<ref>Technical datasheet De Lijn</ref> Als zo'n tram vol is weegt hij circa 69 ton.<ref>lokale politie Blankenberge-Zuienkerke</ref> De maximumsnelheid zou, nu de trams grotere wielen hebben, 85 km per uur zijn.<ref name=":4">{{Citeer boek|titel=Elektrische trams aan de Belgische kust : een geschiedkundig overzicht van het elektrisch trammaterieel aan de Belgische kust in de periode 1897-1997|auteur=Dirk Eveleens Maarse|taal=nl|uitgever=TTO Noordzee|datum=1996}}</ref> |
|||
In plaats van lange treinen te rijden met drie [[aanhangwagen]]s, moest gezien de beperkte capaciteit van de nieuwe trams veel vaker gereden worden. Dit had het voordeel dat de hogere frequentie aantrekkelijk was en extra reizigers opleverde. Om de spitstrams te versterken werd oorspronkelijk gedacht aan het gekoppeld rijden. Uiteindelijk heeft alleen de serie 6100 gekoppeld gereden. Maar de koppelblokken waren het gevaarlijkst, omdat ze uitstaken en massief waren. Daarom zijn ze geleidelijk verwijderd bij de serie 6000, het eerst aan de voorkant. Oorspronkelijk waren de trams ruim 21 meter lang (22 met koppelingen), 2 meter 50 breed en ruim 48 ton zwaar.<ref>{{Citeer boek|titel=Geleed Motorrijtuig (Originele folder)(4pagina's)|auteur=NMVB|taal=nl|uitgever=NMVB|datum=Onvermeld, ca. 1980}}</ref> De later verlengde trams van de eerste generatie zijn ruim 30 meter lang en wegen leeg ruim 48 ton. De tweede generatie is 31,2 meter lang en weegt leeg 49 ton.<ref>Technical datasheet De Lijn</ref> Als zo'n tram vol is weegt hij circa 69 ton.<ref>lokale politie Blankenberge-Zuienkerke</ref> De maximumsnelheid zou, nadat de trams grotere wielen kregen, 85 km per uur zijn.<ref name=":4">{{Citeer boek|titel=Elektrische trams aan de Belgische kust : een geschiedkundig overzicht van het elektrisch trammaterieel aan de Belgische kust in de periode 1897-1997|auteur=Dirk Eveleens Maarse|taal=nl|uitgever=TTO Noordzee|datum=1996}}</ref> |
|||
De beide series werden afgeleverd in de toen nieuwe NMVB-kleuren; boven crème, onder oranje, met ertussen een blauwe streep. De stoelen en banken waren bekleed met oranje glimmende gladde stof. Slechts enkele trams kregen nog de volgende nieuwe NMVB-kleuren, want kort daarop kwam de overgang naar De Lijn. De buitenkanten werden daarna vrij spoedig wit met grijs, maar de oranje banken en stoelen bleven langer. |
|||
De beide series werden afgeleverd in de toen nieuwe NMVB-kleuren; boven crème, onder oranje, met ertussen een blauwe streep. De stoelen en banken waren bekleed met oranje glimmende gladde stof. Slechts enkele trams kregen nog de volgende nieuwe NMVB-kleuren, want kort daarop kwam de overgang naar De Lijn. De buitenkanten werden daarna vrij spoedig wit met grijs, maar de oranje banken en stoelen bleven langer. |
|||
De trams waren oorspronkelijk enkelgeleed, maar in 1994 en 1996 werden zestien trams voorzien van een middenbak met lage vloer en een extra [[Draaistel|loopdraaistel]]. Daarmee had de Kusttram ook de eerste meervoudig gelede trams van Vlaanderen. De overige trams kregen vanaf 2002 een andere middenbak. Alle trams waren sindsdien dus nog veel zwaarder, maar kunnen nog steeds zo'n 80 km per uur halen. Alle trams werden later uitgerust met een 'zachte' voorkant. Die heeft een laagje kunststof vooraan om ongevallen 'zachter' te maken. Ook loopt de voorkant verder door beneden, zodat de kans dat iemand onder de tram terecht komt wordt verminderd. Vanaf 2006 kregen ook de achterkanten een nieuwe uitstraling. Ook krijgen de trams nu een digitale ledbestemmingsaanduider; deze vervangen de oude papierfilms.<ref name=":6">{{Citeer boek|titel=Flash 2006|auteur=Tram 2000|uitgever=Tram 2000|datum=2006}}</ref> |
|||
De trams waren oorspronkelijk enkelgeleed, maar in 1994 en 1996 werden zestien trams voorzien van een middenbak met lage vloer en een extra [[Draaistel|loopdraaistel]]. Daarmee had de Kusttram ook de eerste meervoudig gelede trams van Vlaanderen. De overige trams kregen vanaf 2002 een andere middenbak. Alle trams waren sindsdien dus nog veel zwaarder, maar kunnen nog steeds zo'n 80 km per uur halen. Alle trams werden later uitgerust met een 'zachte' voorkant met een laagje kunststof vooraan om ongevallen 'te verzachten'. Ook loopt de voorkant verder door beneden, zodat de kans dat iemand onder de tram terecht zou komen werd verminderd. Vanaf 2006 kregen ook de achterkanten een nieuwe uitstraling. De trams kregen nu een digitale led-bestemmingsaanduiding; deze vervingen de oude papieren films.<ref name=":6">{{Citeer boek|titel=Flash 2006|auteur=Tram 2000|uitgever=Tram 2000|datum=2006}}</ref> |
|||
De serie 6000 is allang niet meer compleet. Na diverse ongevallen zijn diverse delen verwisseld en daarmee diverse nummers verdwenen.<ref>{{Citeer boek|titel=Vebov Tramgids 1999|taal=|uitgever=Vebov|datum=1999}}</ref> Anno februari 2020 waren nog 44 trams van dit type aanwezig, te weten 6001-6019, 6024-6028, 6031-6037, en 6039-6049 (Sommige nummers zijn niet de oorspronkelijke, maar zijn ontstaan na samenvoegingen).<ref>e-mail van De Lijn</ref> Nadat de laatste nieuwe Kusttram was afgeleverd in januari 2022 waren de oude nog maar weinig te zien.<ref>https://railtech.be/nl/materieel/2022/01/14/laatste-zeelijner-afgeleverd-in-oostende/?gdpr=accept.</ref> |
|||
De serie 6000 was in de loop der jaren niet meer compleet. Na diverse ongevallen werden diverse delen verwisseld en daarmee zijn diverse nummers verdwenen.<ref>{{Citeer boek|titel=Vebov Tramgids 1999|taal=|uitgever=Vebov|datum=1999}}</ref> In februari 2020 waren nog 44 trams van dit type aanwezig: 6001-6019, 6024-6028, 6031-6037 en 6039-6049 (sommige nummers zijn niet de oorspronkelijke, maar zijn ontstaan na samenvoegingen).<ref>e-mail van De Lijn</ref> Nadat in januari 2022 de laatste nieuwe Kusttram was afgeleverd waren de oude nog maar weinig onderweg te zien.<ref>https://railtech.be/nl/materieel/2022/01/14/laatste-zeelijner-afgeleverd-in-oostende/?gdpr=accept.</ref> |
|||
Nog aanwezig waren in 2023 : 6002, 6003, 6007, 6008, 6012, 6013, 6016-6019, 6034 en 6039. Deze bleven beschikbaar voor het drukke zomerseizoen zodat er geen trams meer uit Antwerpen en Gent hoefden te komen.<ref>Trams 2023, B.A.Schenk, M.R.van den Toorn, De Alk 2022, ISBN 9 789059 612662</ref>De kans werd groot geacht dat dit nog enige jaren zo zou blijven, omdat de HermeLijn-trams toe zouden zijn aan hun midlife-rivisie, en daarom niet naar de kust zouden kunnen.<ref>Op de rails, maandblad NVBS, mei 2023.</ref> Of dat effectief gebeurt viel te betwijfelen; want de BN-trams zelf hebben nooit een echte midlife-rivisie gehad. |
|||
Inderdaad ging dit niet door, want begin september 2023 wordt het afscheid van de laatste 12 aangekondigd, met een afscheidsfeest op 23 september. Drie exemplaren blijven bewaard bij Tto Noordzee; 6017, 6025, en 6102.<ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/09/01/de-lijn-neemt-afscheid-van-de-oude-kusttram/</ref> |
|||
Er is geen BN-tram meer in oorspronkelijke staat, dus een museumtram in die staat is een lange termijn-operatie. |
|||
In 2023 waren nog aanwezig: 6002, 6003, 6007, 6008, 6012, 6013, 6016-6019, 6034 en 6039. Deze bleven beschikbaar voor het drukke zomerseizoen zodat er geen trams meer uit Antwerpen en Gent hoefden te komen.<ref>Trams 2023, B.A.Schenk, M.R.van den Toorn, De Alk 2022, {{ISBN|9 789059 612 662}}</ref> De kans werd groot geacht dat dit nog enige jaren zo zou blijven, omdat de [[HermeLijn]]-trams toe zouden zijn aan hun midlife-rivisie, en daarom niet naar de kust zouden kunnen.<ref>Op de rails, maandblad NVBS, mei 2023.</ref> Of dat effectief zou gebeuren viel te betwijfelen; want de BN-trams zelf hebben nooit een echte midlife-rivisie gehad. Inderdaad ging dit niet door, want begin september 2023 werd het einde van de laatste twaalf aangekondigd, met een afscheidsfeest op 23 september 2023. |
|||
In 2018 was er overleg met TEC Charleroi om een tweerichting tram over te nemen als museumkusttram. Vanwege de renovatie van die trams ging dat niet door. Sindsdien is er het plan om een kusttram terug te verbouwen met onderdelen uit Charleroi die daar bij renovatie vrij zouden komen, zoals de fronten. Maar uiteindelijk werden de fronten niet verwijderd. Andere mogelijkheid is terug verbouwen/aanpassen van sleeptram 6102, die nooit een ander front of achterkant kreeg.<ref>metavzw.be>Collectieplan Tram.pdf.</ref> |
|||
Drie exemplaren blijven er bewaard bij TTO Noordzee; 6017, 6025 en 6102. Zij zullen wegens ruimtegebrek niet bij de TTO maar bij De Lijn gestald moeten worden.<ref>https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/09/01/de-lijn-neemt-afscheid-van-de-oude-kusttram/</ref> Er is geen BN-tram meer in oorspronkelijke staat, dus een museumtram in die staat te brengen is een lange termijn-operatie. |
|||
In 2018 was er overleg met [[Opérateur de Transport de Wallonie|TEC]] Charleroi om een tweerichting-tram over te nemen als museum-kusttram. Als gevolg van de renovatie van die trams ging dat niet door. Sindsdien is er het plan om een kusttram terug te verbouwen met onderdelen uit Charleroi die daar bij renovatie vrij zouden komen, zoals de fronten. Maar uiteindelijk werden de fronten niet verwijderd. Andere mogelijkheid is het terug te verbouwen / aanpassen van sleeptram 6102, die nooit een ander front of achterkant kreeg.<ref>metavzw.be>Collectieplan Tram.pdf.</ref> |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
Regel 532: | Regel 368: | ||
|- |
|- |
||
|Gewicht |
|Gewicht |
||
|31,5 ton leeg, 48,7 ton vol geladen.<ref>{{Citeer boek|titel=De Tram maakte de kust.|auteur=Raymond Vancraeynest.|taal= |
|31,5 ton leeg, 48,7 ton vol geladen.<ref>{{Citeer boek|titel=De Tram maakte de kust.|auteur=Raymond Vancraeynest.|taal=nl|uitgever=Raymond Vancraeynest.|datum=1985.|ISBN=}}</ref> |
||
|- |
|- |
||
|Capaciteit reizigers |
|Capaciteit reizigers |
||
|147 |
|147 |
||
|- |
|||
|Commerciële snelheid |
|||
|39 km/u |
|||
|- |
|- |
||
|Remsysteem |
|Remsysteem |
||
Regel 561: | Regel 394: | ||
==== HermeLijnen ==== |
==== HermeLijnen ==== |
||
[[Bestand:Rame HermeLijn 6340 @ Oostend.JPG|thumb|[[HermeLijn]] 6340 bij het Station Oostende (juni 2010).]] |
[[Bestand:Rame HermeLijn 6340 @ Oostend.JPG|thumb|[[HermeLijn]] 6340 bij het Station Oostende (juni 2010).]] |
||
[[Bestand:HermeLijn 7246.jpg| |
[[Bestand:HermeLijn 7246.jpg|thumb|HermeLijn 7246 te Knokke (december 2022).]] |
||
Door alle "verongelukte" trams, was het oorspronkelijke overschot inmiddels een tekort geworden, vooral in de zomer. Daarom werden er in de zomers van 2006- |
Door alle "verongelukte" trams, was het oorspronkelijke overschot inmiddels een tekort geworden, vooral in de zomer. Daarom werden er in de zomers van 2006-2020 elke zomervakantie een dertiental trams, type [[HermeLijn]] uit [[Antwerpse tram|Antwerpen]] en [[Gentse tram|Gent]] aan de kust ingezet. Dit kon omdat in die steden er in de zomervakantie minder trams nodig zijn. Ze werden per vrachtwagen en met escorte naar de kust gebracht. |
||
Vanuit Gent kwamen de nummers 6332-6341, uit Antwerpen de nummers 7225, 7229, 7236, 7246, 7266-7271. |
|||
Tijdens de zomer van 2005 werden vier Antwerpse HermeLijn-trams voor het eerst getest aan de kust, deze droegen allen een dubbel wagenparknummer: enerzijds het (West-Vlaamse) 60xx-nummer en anderzijds het oorspronkelijke Antwerpse 72xx-nummer. De jaren nadien kregen de trams géén bijkomend 60xx-nummer meer. |
|||
Tijdens de zomer van 2005 werden er vier Antwerpse HermeLijn-trams voor het eerst getest aan de kust, deze droegen allen een dubbel wagenparknummer: enerzijds het (West-Vlaamse) 60xx-nummer en anderzijds het oorspronkelijke Antwerpse 72xx-nummer. De jaren nadien kregen de trams géén bijkomend 60xx-nummer meer. |
|||
*6050 = 7229 |
|||
* 6050 = 7229 |
|||
* 6051 = 7246 |
* 6051 = 7246 |
||
* 6052 = 7236 |
* 6052 = 7236 |
||
* 6053 = 7225 |
* 6053 = 7225 |
||
Van 2005 tot 2007 dienden deze voornamelijk als versterking tussen Oostende en Westende. Vanaf de zomer van 2008 werd deze dienst uitgebreid tot De Haan Zwarte Kiezel. Omdat een HermeLijn moeilijker kan draaien door het gebrek aan meedraaiende wielstellen zoals een [[La Brugeoise et Nivelles|BN]], moest het spoor op verscheidene plaatsen heraangelegd worden. Sinds 2008 werden ook al (niet-reguliere) ritten met passagiers naar De Panne uitgevoerd, onder andere als gevolg van veel defecten |
Van 2005 tot 2007 dienden deze voornamelijk als versterking tussen Oostende en Westende. Vanaf de zomer van 2008 werd deze dienst uitgebreid tot De Haan Zwarte Kiezel. Omdat een HermeLijn moeilijker kan draaien door het gebrek aan meedraaiende wielstellen zoals een [[La Brugeoise et Nivelles|BN]], moest het spoor op verscheidene plaatsen heraangelegd worden. Sinds 2008 werden ook al (niet-reguliere) ritten met passagiers naar De Panne uitgevoerd, onder andere als gevolg van veel defecten bij de BN-trams. Vanaf 2010 werden de extra ritten naar De Haan Zwarte Kiezel als besparingsmaatregel gedurende de zomermaanden afgeschaft. Testritten met de HermeLijn tot [[Knokke]] werden in het voorjaar van 2010 eveneens uitgevoerd. Vanaf juni 2010 reed de HermeLijn dan ook van Knokke tot De Panne, op het hele traject. De versterkingsritten Oostende Station – Westende-Bad waren sindsdien niet meer opgenomen in de dienstregeling en de HermeLijn voerden zowel reguliere diensten De Panne – Knokke als versterkingsdiensten Oostende – Westende uit. |
||
De Hermelijnen hadden aan de kust rolfilms met alle bestemmingen op een rode achtergrond; die werden later (in Gent of Antwerpen) vervangen door digitale filmbeelden.<ref name=":6" /> |
De Hermelijnen hadden aan de kust rolfilms met alle bestemmingen op een rode achtergrond; die werden later (in Gent of Antwerpen) vervangen door digitale filmbeelden.<ref name=":6" /> |
||
In de zomers van 2021, 2022 en 2023 vulden BN en Zeelijner elkaar aan waardoor de inzet van HermeLijn-trams niet meer nodig was. Door de buiten dienststelling van de laatste BN's zal dit vanaf de zomer van 2024 wel weer nodig zijn.<ref name=":9">https://nvbs-actueel.com/2021-07-juli/oud-en-nieuw-op-de-belgische-kustlijn/. [https://web.archive.org/web/20230403221410/https://nvbs-actueel.com/2021-07-juli/oud-en-nieuw-op-de-belgische-kustlijn/ Gearchiveerd] op 3 april 2023.</ref> |
|||
Ieder jaar |
Ieder jaar verblijven twee Hermelijnen 's winters aan de Kust: een uit Antwerpen en een uit Gent. Overzicht, voor zover bekend: |
||
* 2008: 6333, 7266 |
* 2008: 6333, 7266 |
||
* 2009: 6335, 7246 |
* 2009: 6335, 7246 |
||
* 2010: 6334, 7267 |
* 2010: 6334, 7267 |
||
* 2011: 6332, 7268 |
* 2011: 6332, 7268 |
||
* 2012: 6332, 7266 (6332 in februari teruggekeerd naar de Kusttram) |
* 2012: 6332, 7266 (6332 in februari 2013 teruggekeerd naar de Kusttram) |
||
* 2013: 6341, 7267 (6341 in februari teruggekeerd naar de Kusttram) |
* 2013: 6341, 7267 (6341 in februari 2014 teruggekeerd naar de Kusttram) |
||
* 2014: 6336, 7236 (6336 in februari teruggekeerd naar de Kusttram) |
* 2014: 6336, 7236 (6336 in februari 2015 teruggekeerd naar de Kusttram) |
||
* 2015: 7269 + ? |
* 2015: 7269 + ? |
||
* 2016: 6335 + ? (6335 vertrok op 25 |
* 2016: 6335 + ? (6335 vertrok op 25 augustus 2016 uit Oostende).<ref name="Ov-spotter 2005">{{Citeer web|url=https://www.youtube.com/watch?v=EAT-s91oG6k|titel=Retourtransport Hermelijntram 2016|bezochtdatum=22 juni 2021|auteur=OV-spotter 2005|datum=29 augustus 2016|uitgever=OV-spotter 2016|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210624213221/https://www.youtube.com/watch?v=EAT-s91oG6k|archiefdatum=2021-06-24}}</ref> |
||
* |
* 2018: 7267, 7225 (7225 vertrok op 27/08/19 uit Oostende, en de 7267 op 19 augustus 2019) |
||
* |
* 2019: 7246, 6336 (6336 vertrok in oktober 2020 uit Oostende) |
||
* 2020: 7246 (deed regelmatig versterkingsritten tot april 2021) |
|||
*2021/2022: (6334 vertrok in oktober 2021 uit Oostende) tot de zomer van 2022 reed de 7246 soms passagiersdiensten. En tot eind augustus sleepdiensten<ref>name="transphoto.org"</ref> |
|||
* 2021/2022: 7246 (6334 kwam in juni 2021 naar de kust om dienst te doen als sleeptram en vertrok eind augustus 2021 terug naar Gent).<ref>name="transphoto.org"</ref> |
|||
* 2023: 6339, 7229 en 7236 (Deze kwamen in september 2023 naar de kust gelijktijdig met de buiten dienststelling van de laatste twaalf BN's. De 7246 ging tegelijkertijd ook terug naar Antwerpen.) |
|||
Tot 2020 verbleven de Antwerpse 7225, 7229, 7236, 7266, 7270 in de zomermaanden op de kustlijn. Tot 2019 betrof dat ook de 7267, 7268 en 7269. De 7271 was er alleen in 2020. De 7235 reed alleen testritten aan de kust, in 2004.<ref>https://transphoto.org/list.php?did=567. [https://web.archive.org/web/20221006044310/https://transphoto.org/list.php?did=567 Gearchiveerd] op 6 oktober 2022.</ref> |
Tot 2020 verbleven de Antwerpse 7225, 7229, 7236, 7266, 7270 in de zomermaanden op de kustlijn. Tot 2019 betrof dat ook de 7267, 7268 en 7269. De 7271 was er alleen in 2020. De 7235 reed alleen testritten aan de kust, in 2004.<ref>https://transphoto.org/list.php?did=567. [https://web.archive.org/web/20221006044310/https://transphoto.org/list.php?did=567 Gearchiveerd] op 6 oktober 2022.</ref> |
||
Uit Gent kwamen: tot 2018: 6337, 6339. Tot 2019: 6340. Tot 2020: 6332, 6333, 6335, 6336, 6338, 6341. Tot 2021: 6334.<ref>https://transphoto.org./list.php?did=594.</ref> De "winter-Hermelijnen" dienden vooral voor instructieritten, en soms als sleeptram.<ref>{{Citeer boek |titel=Trams 2009 |auteur=B.A. Schenk |medeauteurs=M.R. van den Toorn |taal=nl |uitgever=De Alk |datum=2009}}</ref> |
Uit Gent kwamen: tot 2018: 6337, 6339. Tot 2019: 6340. Tot 2020: 6332, 6333, 6335, 6336, 6338, 6341. Tot 2021: 6334.<ref>https://transphoto.org./list.php?did=594.</ref> De "winter-Hermelijnen" dienden vooral voor instructieritten, en soms als sleeptram.<ref>{{Citeer boek |titel=Trams 2009 |auteur=B.A. Schenk |medeauteurs=M.R. van den Toorn |taal=nl |uitgever=De Alk |datum=2009}}</ref> |
||
Met de start van reizigersvervoer met de Zeelijners in april 2021 moest 7246 ineens stand-by blijven om indien nodig één af te slepen. 6102 kon dit toen nog niet vanwege hoogteverschil tussen de koppelingen. Later werd dit probleem opgelost met een koppelstuk en werd 7246 bijna volledig overbodig aan de kust.<ref name=":9" /> Op 28 november 2022 werd de 7246 overgebracht naar stelplaats Knokke, sindsdien deed deze geen sleep of reguliere diensten meer en stond hij naast de loods van TTO. Eind september 2023 keerde 7246 terug naar Oostende om van daar naar Antwerpen getransporteerd te worden. Hij was namelijk niet meer rijvaardig en had een groot onderhoud nodig. |
|||
In september 2023 werden ook drie andere HermeLijn-trams naar de kust gebracht, de 6339, 7229 en 7236. Nu de laatste BN-trams uit dienst genomen waren en hun afscheid hadden gekregen moesten de bestuurders en technici weer leren rijden met de HermeLijn-trams om ze in de zomer van 2024 weer maximaal te kunnen inzetten als versterkingstrams. Hoewel de rijschool nog volop bezig is rijden ze in het weekend al regelmatig versterkingsritten tussen Oostende Station en Westende Bad. |
|||
==== Jubilea ==== |
==== Jubilea ==== |
||
Regel 601: | Regel 440: | ||
== Historische gebouwen == |
== Historische gebouwen == |
||
[[Bestand:De Haan tramstation.JPG|thumb|Het tramstation in De Haan]] |
[[Bestand:De Haan tramstation.JPG|thumb|Het tramstation in De Haan.]] |
||
Langsheen de route van de Kusttram staan verschillende historische gebouwen: |
Langsheen de route van de Kusttram staan verschillende historische gebouwen: |
||
*De grote voertuigloods en het bureel te Knokke dateren van 1930. |
* De grote voertuigloods en het bureel te Knokke dateren van 1930. |
||
*Kort voor de Visartsluis is er een historisch tractiestation met wachtruimte. Niet toegankelijk. |
* Kort voor de Visartsluis is er een historisch tractiestation met wachtruimte. Niet toegankelijk. |
||
* [[Tramstation De Haan aan Zee]] is gebouwd in 1902.<ref name=":5" /> Het is het enige nog bestaande tramstationsgebouw aan de kust en het enige waar nog een tram komt in België. |
* [[Tramstation De Haan aan Zee]] is gebouwd in 1902.<ref name=":5" /> Het is het enige nog bestaande tramstationsgebouw aan de kust en het enige waar nog een tram komt in België. |
||
*Bij halte Bredene Renbaan staat een unieke stenen abri uit 1924. |
* Bij halte Bredene Renbaan staat een unieke stenen abri uit 1924. |
||
*Te Oostende Marie-Joséplein staat een abri uit 1909. Dit type was eerder op veel plaatsen aanwezig. |
* Te Oostende Marie-Joséplein staat een abri uit 1909. Dit type was eerder op veel plaatsen aanwezig. |
||
*Na halte Verhaeghelaan in Middelkerke staat er in de duinen een voormalig [[Tractie (mechanica)|tractiegebouw]] uit 1924, tevens woning. |
* Na de halte Verhaeghelaan in Middelkerke staat er in de duinen een voormalig [[Tractie (mechanica)|tractiegebouw]] uit 1924, tevens woning. |
||
*Nabij halte De Panne Esplanade is er een voertuigloods (stelplaats) uit 1924. De voertuigloods huisvest het trammuseum. |
* Nabij de halte De Panne Esplanade is er een voertuigloods (stelplaats) uit 1924. De voertuigloods huisvest het [[trammuseum]]. |
||
*Op de A. Ruzettelaan te Blankenberge staat ter hoogte van de pier een oud tractiestation, dat voor zover bekend nog in gebruik is. |
* Op de A. Ruzettelaan te Blankenberge staat ter hoogte van de pier een oud tractiestation, dat voor zover bekend nog in gebruik is. |
||
=== Voormalige gebouwen === |
=== Voormalige gebouwen === |
||
*In 1953 kwam er een natuurstenen stationsgebouw aan de halte Heldenplein in Heist. Er zat een lijnwinkel in en de toeristische dienst. In 2008 werd de halte verplaatst en eind 2011 werd het oude tramstation afgebroken.<ref>{{Citeer web|url=https://zwinstreek.eu/geschiedenis/heemkundige-kringen/zoeken-in-publicaties/12774-het-tramkotje-verdwijnt-2008-02|titel=Het tramkotje verdwijnt|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=zwinstreek.eu|uitgever=zwinstreek.eu|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200919152922/https://zwinstreek.eu/geschiedenis/heemkundige-kringen/zoeken-in-publicaties/12774-het-tramkotje-verdwijnt-2008-02|archiefdatum=2020-09-19}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|datum=5 december 2011|titel=Tramstation tegen de vlakte|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/253j5igv|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212142/https://www.nieuwsblad.be/cnt/253j5igv|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> |
* In 1953 kwam er een natuurstenen stationsgebouw aan de halte Heldenplein in Heist. Er zat een lijnwinkel in en de toeristische dienst. In 2008 werd de halte verplaatst en eind 2011 werd het oude tramstation afgebroken.<ref>{{Citeer web|url=https://zwinstreek.eu/geschiedenis/heemkundige-kringen/zoeken-in-publicaties/12774-het-tramkotje-verdwijnt-2008-02|titel=Het tramkotje verdwijnt|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=zwinstreek.eu|uitgever=zwinstreek.eu|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200919152922/https://zwinstreek.eu/geschiedenis/heemkundige-kringen/zoeken-in-publicaties/12774-het-tramkotje-verdwijnt-2008-02|archiefdatum=2020-09-19}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|datum=5 december 2011|titel=Tramstation tegen de vlakte|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/253j5igv|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212142/https://www.nieuwsblad.be/cnt/253j5igv|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> |
||
*Het tramstation bij station Oostende werd in 1954 in gebruik genomen. Daarvoor was het bij het voormalige andere station, hoewel de sporen daar gewoon op straat lagen.<ref name="Vancraeynest" /> In 1989 werd het tweede "stationsgebouw" in gebruik genomen, dat voor het eerst deels ook boven de sporen was. Het deel boven de sporen was niet publiek toegankelijk. In 2019 is dit weer afgebroken en kwam er een derde gebouw in gebruik, samengevoegd met het treinstation. |
* Het tramstation bij station Oostende werd in 1954 in gebruik genomen. Daarvoor was het bij het voormalige andere station, hoewel de sporen daar gewoon op straat lagen.<ref name="Vancraeynest" /> In 1989 werd het tweede "stationsgebouw" in gebruik genomen, dat voor het eerst deels ook boven de sporen was. Het deel boven de sporen was niet publiek toegankelijk. In 2019 is dit weer afgebroken en kwam er een derde gebouw in gebruik, samengevoegd met het treinstation. |
||
*Bij halte Westende-Bad stond tussen de sporen een stationsgebouw uit de begintijd. Begin jaren 1970 moest het wijken voor wegverbreding.<ref name=":5">{{Citeer boek|titel=De Belgische kusttram in beeld|auteur=Andre Ver Elst|taal=nl|uitgever=Nieuwe Uitgevers B.V./Europese Bibliothe}}</ref> Sindsdien is het stationsgebouw in De Haan het enige Belgische tramstation van vroeger dat er nog is én waar nog een tram stopt. |
* Bij halte Westende-Bad stond tussen de sporen een stationsgebouw uit de begintijd. Begin jaren 1970 moest het wijken voor wegverbreding.<ref name=":5">{{Citeer boek|titel=De Belgische kusttram in beeld|auteur=Andre Ver Elst|taal=nl|uitgever=Nieuwe Uitgevers B.V./Europese Bibliothe}}</ref> Sindsdien is het stationsgebouw in De Haan het enige Belgische tramstation van vroeger dat er nog is én waar nog een tram stopt. |
||
[[Bestand:Z-kaart.jpg|thumb|150px|{{center|Z-kaart van de NMVB}}]] |
[[Bestand:Z-kaart.jpg|thumb|150px|{{center|Z-kaart van de NMVB}}]] |
||
* Na de ingebruikneming in 2019 van het nieuwe tramstation Oostende werd de stelplaats aldaar verlaten. Die zou ook afgebroken worden, maar is nog aanwezig. (2022). |
* Na de ingebruikneming in 2019 van het nieuwe tramstation Oostende werd de stelplaats aldaar verlaten. Die zou ook afgebroken worden, maar is nog aanwezig. (2022). |
||
== |
== Vervoerbewijzen == |
||
De |
De vervoerbewijzen werden vroeger verkocht en gecontroleerd door een [[Conducteur|controleur]] die zich tussen de rijtuigen verplaatste door deuren tussen de rijtuigen te gebruiken. Bij de trams van het type S-Oostende was hiervoor aan de achterkant een deur aangebracht om zich naar de aanhangrijtuigen te kunnen begeven tijdens het rijden. Voor reizigers was het niet toegelaten deze deuren te gebruiken. Deze deuren waren met een sleutel alleen van de binnenkant te openen. In verband met de veiligheid kon deze van buiten wel zonder sleutel geopend worden. De conducteur hoefde maar één sleutelhandeling te doen bij de overstap tussen rijtuigen. |
||
In de zomer waren er bij de meeste drukke haltes verkoopkantoren geopend om de conducteurs te ontlasten. In de winter waren er ook trams zonder conducteurs waardoor de reizigers zonder kaartje voorin moesten instappen om bij de bestuurder een kaartje te kopen. De abonnementhouders konden dan wel in de aanhangrijtuigen instappen. Het zonetarief werd als proef ingevoerd aan de kustlijn |
In de zomer waren er bij de meeste drukke haltes verkoopkantoren geopend om de conducteurs te ontlasten. In de winter waren er ook trams zonder conducteurs waardoor de reizigers zonder kaartje voorin moesten instappen om bij de bestuurder een kaartje te kopen. De abonnementhouders konden dan wel in de aanhangrijtuigen instappen. Het zonetarief werd op 1 september 1981 als proef ingevoerd aan de kustlijn. De nationale Z-Kaart (strippenkaart) van dit tariefsysteem konden de reizigers zelf afstempelen bij automaten in de trams en stations. |
||
Inmiddels worden vervoerbewijzen bij de drukste haltes verkocht in zogeheten lijnwinkels. Dit om de trambestuurder te ontlasten van de kaartverkoop. |
Inmiddels worden vervoerbewijzen bij de drukste haltes verkocht in zogeheten lijnwinkels. Dit om de trambestuurder te ontlasten van de kaartverkoop. Als de lijnwinkel gesloten is kan een kaartje bij de bestuurder worden gekocht. Alleen in de zomer zijn alle lijnwinkels open. Contant betalen kon tot 1 juli 2020 alleen nog bij de trambestuurder. Er komen steeds meer kaartautomaten, waardoor het aantal Lijnwinkels afneemt. |
||
== Reizigersaantallen == |
== Reizigersaantallen == |
||
In 1987 was het aantal passagiers per jaar nog minder dan vier miljoen.<ref>{{Citeer web|url=https://nmbs-asp.adlibhosting.com/Content/GetContent?command=getcontent&server=pdf&value=Chunk\2009\04\10\3448803.pdf|titel=Gedaanteverwisseling voor stationsomgeving Oostende|bezochtdatum=19 juni 2021|auteur=NMBS|datum=9 december 2008|uitgever=NMBS|taal=nl}}</ref> Vanaf 2000 neemt het aantal passagiers steeds sneller toe. In juli en augustus 2002 maakten 3,2 miljoen reizigers gebruik van de Kusttram, een stijging van 14% ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2008 maakten ruim 12 miljoen reizigers gebruik van de Kusttram, een stijging van 1% ten opzichte van 2007. In juli 2016 werd een recordaantal reizigers vervoerd: 2.024.560. In juli 2015, de vorige recordmaand, was dit nog 1.976.695.<ref>{{Citeer nieuws|datum=4 augustus 2016|titel=Juli was een recordmaand voor de kusttram|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://weekend.knack.be/lifestyle/reizen/dagje-uit/juli-was-een-recordmaand-voor-de-kusttram/article-normal-735953.html|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120834/https://weekend.knack.be/lifestyle/reizen/dagje-uit/juli-was-een-recordmaand-voor-de-kusttram/article-normal-735953.html|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> In heel 2016 werden er 15 miljoen reizigers vervoerd.<ref>{{Citeer nieuws|datum=23 januari 2017|titel=Recordjaar voor Kusttram met zo'n 15 miljoen reizigers|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.demorgen.be/nieuws/recordjaar-voor-kusttram-met-zo-n-15-miljoen-reizigers~bbf8a278/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120833/https://www.demorgen.be/nieuws/recordjaar-voor-kusttram-met-zo-n-15-miljoen-reizigers~bbf8a278/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> In 2017 waren dit er 16,5.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=de Koning|voornaam=Martijn|datum=6 februari 2018|titel=Vlaamse kusttram breekt weer alle records|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.pzc.nl/zeeuws-vlaanderen/vlaamse-kusttram-breekt-weer-alle-records~a094e100/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120831/https://www.pzc.nl/zeeuws-vlaanderen/vlaamse-kusttram-breekt-weer-alle-records~a094e100/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> |
In 1987 was het aantal passagiers per jaar nog minder dan vier miljoen.<ref>{{Citeer web|url=https://nmbs-asp.adlibhosting.com/Content/GetContent?command=getcontent&server=pdf&value=Chunk\2009\04\10\3448803.pdf|titel=Gedaanteverwisseling voor stationsomgeving Oostende|bezochtdatum=19 juni 2021|auteur=NMBS|datum=9 december 2008|uitgever=NMBS|taal=nl}}</ref> Vanaf 2000 neemt het aantal passagiers steeds sneller toe. In juli en augustus 2002 maakten 3,2 miljoen reizigers gebruik van de Kusttram, een stijging van 14% ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2008 maakten ruim 12 miljoen reizigers gebruik van de Kusttram, een stijging van 1% ten opzichte van 2007. In juli 2016 werd een recordaantal reizigers in een maand vervoerd: 2.024.560. In juli 2015, de vorige recordmaand, was dit nog 1.976.695.<ref>{{Citeer nieuws|datum=4 augustus 2016|titel=Juli was een recordmaand voor de kusttram|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://weekend.knack.be/lifestyle/reizen/dagje-uit/juli-was-een-recordmaand-voor-de-kusttram/article-normal-735953.html|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120834/https://weekend.knack.be/lifestyle/reizen/dagje-uit/juli-was-een-recordmaand-voor-de-kusttram/article-normal-735953.html|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> In heel 2016 werden er 15 miljoen reizigers vervoerd.<ref>{{Citeer nieuws|datum=23 januari 2017|titel=Recordjaar voor Kusttram met zo'n 15 miljoen reizigers|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.demorgen.be/nieuws/recordjaar-voor-kusttram-met-zo-n-15-miljoen-reizigers~bbf8a278/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120833/https://www.demorgen.be/nieuws/recordjaar-voor-kusttram-met-zo-n-15-miljoen-reizigers~bbf8a278/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> In 2017 waren dit er 16,5 miljoen.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=de Koning|voornaam=Martijn|datum=6 februari 2018|titel=Vlaamse kusttram breekt weer alle records|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.pzc.nl/zeeuws-vlaanderen/vlaamse-kusttram-breekt-weer-alle-records~a094e100/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120831/https://www.pzc.nl/zeeuws-vlaanderen/vlaamse-kusttram-breekt-weer-alle-records~a094e100/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> |
||
De |
De explosieve stijging was te danken aan het eenvoudiger en goedkoper maken van de tickets en abonnementen. Zo werden de zones afgeschaft. Een abonnement is sindsdien niet in één of meer zones geldig, maar in heel Vlaanderen. Tussen 2000 en 2015 was er gratis vervoer voor 65+'ers.<ref name="docplayer">Docplayer.nl: persconferentie project stationsomgeving Roeselare, door Dirk Schockaert ([[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]])</ref><ref>{{Citeer web|url=https://delijn.prezly.com/nog-1-dag-gratis-openbaar-vervoer-voor-65-44270#:~:text=Vanaf%201%20september%20moeten%20senioren,moeten%20registreren%20bij%20de%20opstap.|titel=Nog 1 dag gratis openbaar vervoer voor 65+|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=De Lijn|datum=30 augustus 2015|uitgever=De Lijn|taal=nl}}</ref> Daarna werd dat vervangen door een goedkoop abonnement voor 65-plussers. De algemene tarieven gingen ook omhoog, vooral met een abonnement of meerdagenkaart. Het afschaffen van het gratis vervoer en de prijsverhogingen leidden niet tot een grote terugloop, maar eerder tot het tegenovergestelde, zoals de reizigersaantallen tonen. Op een zomerse dag zijn er 66.000 tot 88.000 reizigers, tegen 25.000 in de winter.<ref>https://vrt.be/vrtnws/nl/2019/07/12/cijfers-kust.</ref>In de zomervakantie van 2021 werden 4 miljoen 150.000 reizigers vervoerd.<ref>https://vakantieweb.be/artikel/ongelofelijk-succes-voor-de-kusttram.</ref> |
||
== Toekomstplannen == |
== Toekomstplannen == |
||
Regel 636: | Regel 475: | ||
Regelmatig worden plannen geopperd om de tramlijn vanaf Knokke door te trekken naar het Nederlandse [[Breskens]] (in 2017 weer afgewezen)<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Rozendaal|voornaam=Ernst Jan|datum=23 mei 2017|titel=Doortrekken Belgische kusttram naar Zeeuws-Vlaanderen is kansloos|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/doortrekken-belgische-kusttram-naar-zeeuws-vlaanderen-is-kansloos~a34940eb/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210303121956/https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/doortrekken-belgische-kusttram-naar-zeeuws-vlaanderen-is-kansloos~a34940eb/|archiefdatum=2021-03-03}}</ref> of vanaf De Panne naar het Franse [[Duinkerke]] (in 1937 reeds gepland).<ref name="Vancraeynest" /> De verlenging van Knokke tot [[Westkapelle (België)|Westkapelle]] was in 2017 nog steeds in onderzoek, zo vertelde de minister in september 2017.<ref>{{Citeer web|url=http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1453563|titel=Schriftelijke vraag nr. 270|bezochtdatum=22 juni 2021|auteur=Vlaams Parlement|datum=10 december 2018|uitgever=Vlaams Parlement|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212140/http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1453563|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> In 2020 antwoordde de minister dat in eerste instantie de busverbinding frequenter gaat rijden.<ref>Vlaams Parlement, 27 november 2020, schriftelijke vraag nr. 270</ref> |
Regelmatig worden plannen geopperd om de tramlijn vanaf Knokke door te trekken naar het Nederlandse [[Breskens]] (in 2017 weer afgewezen)<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Rozendaal|voornaam=Ernst Jan|datum=23 mei 2017|titel=Doortrekken Belgische kusttram naar Zeeuws-Vlaanderen is kansloos|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/doortrekken-belgische-kusttram-naar-zeeuws-vlaanderen-is-kansloos~a34940eb/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210303121956/https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/doortrekken-belgische-kusttram-naar-zeeuws-vlaanderen-is-kansloos~a34940eb/|archiefdatum=2021-03-03}}</ref> of vanaf De Panne naar het Franse [[Duinkerke]] (in 1937 reeds gepland).<ref name="Vancraeynest" /> De verlenging van Knokke tot [[Westkapelle (België)|Westkapelle]] was in 2017 nog steeds in onderzoek, zo vertelde de minister in september 2017.<ref>{{Citeer web|url=http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1453563|titel=Schriftelijke vraag nr. 270|bezochtdatum=22 juni 2021|auteur=Vlaams Parlement|datum=10 december 2018|uitgever=Vlaams Parlement|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212140/http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1453563|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> In 2020 antwoordde de minister dat in eerste instantie de busverbinding frequenter gaat rijden.<ref>Vlaams Parlement, 27 november 2020, schriftelijke vraag nr. 270</ref> |
||
Er zijn plannen ([[Neptunusplan]]) voor binnenlandse spooraftakkingen (of toevoertramlijnen) van Zeebrugge naar [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]], van Oostende naar Brugge, van Nieuwpoort naar [[Diksmuide]] en van Koksijde naar [[Veurne]]. Alle plannen |
Er zijn plannen (het [[Neptunusplan]]) voor binnenlandse spooraftakkingen (of toevoertramlijnen) van Zeebrugge naar [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]], van Oostende naar Brugge, van Nieuwpoort naar [[Diksmuide]] en van Koksijde naar [[Veurne]]. Alle plannen stonden in 2017 al jaren "on hold".<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=ptb|datum=25 oktober 2017|titel=Met de kusttram van Brugge naar Oostende? Dat zal nog wel even duren|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20171024_03151712?utm_campaign=seeding&utm_medium=social&utm_source=facebook&utm_term=regio}}</ref> In 2020 antwoordde de minister dat Brugge – Zeebrugge niet meer opportuun is, o.a. omdat de NMBS de trein daar wil behouden. Koksijde – Veurne staat ongewijzigd "on hold". Oostende – Brugge en Veurne /De Panne – Adinkerke worden voorlopig niet verder onderzocht.<ref>Vlaams Parlement, 27 november 2020, schriftelijke vraag 270.</ref> |
||
Regelmatig |
Regelmatig waren er voorstellen om de Kusttram te vervangen door een monorail / luchtmetro,<ref name="Vancraeynest" /> de tram onder de grond te stoppen, of de elektrische bovenleiding te vervangen door een stroomrail tussen de rails (zoals in diverse Franse steden), maar zulke plannen worden als onbetaalbaar gezien.<ref>{{Citeer boek|titel=Regionota 3.0 Kust. Herziening provinciaal ruimtelijk structuurplan. Einddocument Plaatsbepalers|auteur=Provincie West-Vlaanderen|taal=nl|url=https://www.west-vlaanderen.be/sites/default/files/2017-11/DePlaatsbepalers_KUST_regionota3.0.pdf|uitgever=Provincie West-Vlaanderen|pagina's=p.18|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230402062850/https://www.west-vlaanderen.be/sites/default/files/2017-11/DePlaatsbepalers_KUST_regionota3.0.pdf|archiefdatum=2023-04-02}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Redactie|datum=12 juni 2013|titel="Leg elektrische leidingen kusttram ondergronds"|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/binnenland/leg-elektrische-leidingen-kusttram-ondergronds~a8054538/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610120831/https://www.hln.be/binnenland/leg-elektrische-leidingen-kusttram-ondergronds~a8054538/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> |
||
== Veiligheid, toegankelijkheid en ongevallen == |
== Veiligheid, toegankelijkheid en ongevallen == |
||
=== Veiligheid === |
=== Veiligheid === |
||
Over de gehele lengte van de tramlijn is geïnvesteerd in waarschuwingssystemen en hekken naast en tussen de sporen om het oversteken op onbeveiligde plaatsen te voorkomen. Ook zijn de trams uitgerust met een luide [[Claxon|toeter]], de bekende tweetonige "boerentram"-claxon. Daarnaast is er de luide standaardbel. Sommige overwegen hebben ook een bel, doch die is minder goed hoorbaar dan de klassieke bel van de NMBS-spoorwegovergangen. De |
Over de gehele lengte van de tramlijn is geïnvesteerd in waarschuwingssystemen en hekken naast en tussen de sporen om het oversteken op onbeveiligde plaatsen te voorkomen. Ook zijn de trams uitgerust met een luide [[Claxon|toeter]], de bekende tweetonige "boerentram"-claxon. Daarnaast is er de luide standaardbel. Sommige overwegen hebben ook een bel, doch die is minder goed hoorbaar dan de klassieke bel van de NMBS-spoorwegovergangen. De trambestuurders worden getraind om te anticiperen op gevaarlijke situaties. Maar als bijvoorbeeld een auto plotseling afslaat, is door de lange remweg op tijd stoppen toch vaak onmogelijk. Vooral toeristen zijn vaak niet gewend aan trams, en niet iedereen weet dat trams in België altijd voorrang hebben, óók op het zebrapad. Iedere zomer is er een veiligheidsactie met slagzinnen zoals "Goed kijken, ik kan niet wijken!" en borden, spandoeken, en tot in 2021 was er een aflevering van verkeersprogramma "[[Kijk uit]]" op VRT televisie zender Één geheel aan de Kusttram gewijd.<ref>https://www.vrt.be/vrtmax/a-z/kijk-uit/2021/kijk-uit-s2021a28/.</ref> |
||
Er wordt meestal op zicht gereden, maar op diverse plaatsen zijn er seinlichten, vooral in Oostende en Zeebrugge. Dit zijn niet meer de NMVB-seinlichten (zie [[NMVB-seinstelsel]]), maar seinlichten die kenmerkend zijn voor de Kusttram. Bij spoorvernieuwing worden tijdelijke seinlichten gebruikt. In De Panne is het enkelspoor tussen de rotonde en de oude stelplaats niet beveiligd met seinlichten. Uniek is dat er bij alle overwegen die met oranje waarschuwingslichten zijn beveiligd er rode controle-lichten zijn voor de trambestuurder. Als dat licht dooft dan zijn de oranje lichten ook uit. Bij calamiteiten geeft de [[Verkeersleiding|dispatching]] in Oostende aan welke tram door mag gaan over [[enkelspoor]]. Dit is mogelijk, omdat de Kusttrams voorzien zijn van [[global positioning system|gps]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.delijn.be/nl/overdelijn/organisatie/zorgzaam-ondernemen/veiligheid/actieplan/pijlers/technopreventieve-maatregelen/veiligheidsverhogende-maatregelen.html|titel=Veiligheidsverhogende maatregelen|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=De Lijn|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122731/https://www.delijn.be/nl/overdelijn/organisatie/zorgzaam-ondernemen/veiligheid/actieplan/pijlers/technopreventieve-maatregelen/veiligheidsverhogende-maatregelen.html|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> Het gps-systeem werkt samen met het [[KAR|KAR-systeem]], dat moet zorgen voor altijd groen licht voor de tram.<ref>{{Citeer nieuws|datum=26 maart 2013|titel=Kusttram krijgt altijd groen licht|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20130325_00517857|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122726/https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20130325_00517857|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> De dispatching kan ook direct iets omroepen in alle trams, buiten de trambestuurder om. Voorbeelden van nog meer specifieke Kusttram-seinlichten: bij wissels staan lichten met grote groene pijlen; bij de meeste overloopsporen staan echter geen lichten. Bij Station Oostende zijn er lichten die de bestemming aangeven. Bij onderstations zijn er kleine lichtjes met drie kleuren die de stroomvoorziening aangeven. Bij kruisingen met verkeerslichten zijn er inmiddels wel overal dezelfde witte lichten voor de tram als in Antwerpen en Gent. Bij de sluisbruggen te Oostende staan unieke led-lichten die een groene of rode brug tonen, en daarmee welke sluisbrug bereden mag worden. |
|||
Er wordt meestal op zicht gereden, maar op diverse plaatsen zijn er seinlichten, vooral in Oostende en Zeebrugge. Dit zijn niet meer de NMVB-seinlichten (zie [[NMVB-seinstelsel]]), maar seinlichten die kenmerkend zijn voor de Kusttram. Bij spoorvernieuwing worden tijdelijke seinlichten gebruikt. In De Panne is het enkelspoor tussen de rotonde en de oude stelplaats niet beveiligd met seinlichten. Uniek is dat er bij alle overwegen die met oranje waarschuwingslichten |
|||
○ |
|||
T |
|||
R |
|||
A |
|||
M |
|||
zijn beveiligd er rode controle-lichten zijn voor de tramchauffeur. Als dat licht dooft dan zijn de oranje lichten ook uit. Bij calamiteiten geeft de [[Verkeersleiding|dispatching]] in Oostende aan welke tram door mag gaan over enkelspoor. Dit is mogelijk, omdat de Kusttrams voorzien zijn van [[global positioning system|gps]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.delijn.be/nl/overdelijn/organisatie/zorgzaam-ondernemen/veiligheid/actieplan/pijlers/technopreventieve-maatregelen/veiligheidsverhogende-maatregelen.html|titel=Veiligheidsverhogende maatregelen|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=De Lijn|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122731/https://www.delijn.be/nl/overdelijn/organisatie/zorgzaam-ondernemen/veiligheid/actieplan/pijlers/technopreventieve-maatregelen/veiligheidsverhogende-maatregelen.html|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> Het gps-systeem werkt samen met het [[KAR|KAR-systeem]], dat moet zorgen voor altijd groen licht voor de tram.<ref>{{Citeer nieuws|datum=26 maart 2013|titel=Kusttram krijgt altijd groen licht|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20130325_00517857|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122726/https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20130325_00517857|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> De dispatching kan ook direct iets omroepen in alle trams, buiten de chauffeur om. Voorbeelden van nog meer specifieke Kusttram-seinlichten: bij wissels staan lichten met grote groene pijlen; bij de meeste overloopsporen staan echter geen lichten. Bij Station Oostende zijn er lichten die de bestemming aangeven. Bij onderstations zijn er kleine lichtjes met 3 kleuren die de stroomvoorziening aangeven. Bij kruisingen met verkeerslichten zijn er inmiddels wel overal dezelfde witte lichten voor de tram als in Antwerpen en Gent. Bij de sluisbruggen te Oostende staan unieke led-lichten die een groene of rode brug tonen, en daarmee welke sluisbrug bereden mag worden. |
|||
==== Calamiteiten en problemen ==== |
==== Calamiteiten en problemen ==== |
||
Bij calamiteiten kunnen Kusttrams tegen de rijrichting in rijden. Daarnaast zijn en waren er plaatsen waar het regelmatig voorkomt/kwam dat de tram op de weg |
Bij calamiteiten kunnen Kusttrams tegen de rijrichting in rijden. Daarnaast zijn en waren er plaatsen waar het regelmatig voorkomt / kwam dat de tram op de weg tegen de richting in kan rijden. Het komt het meest voor in Zeebrugge op het omleidingspoor op de enkelsporige brug bij halte Vaart. Richting Knokke rijdt de tram dan in de tegenrichting. Dit zorgt ondanks verkeerslichten soms voor chaos bij het tegemoetkomende (vracht)verkeer, dat dan moeizaam achteruit moet. Er zijn naast het treinspoor twee rijbanen, waarvan één met tramrails. Maar vroeger was er maar één rijbaan voor alle verkeer, omdat er toen twee treinsporen waren. Die brug wordt weinig gebruikt omdat er weinig scheepvaart is. Op deze plaats komt een nieuwe grote zeesluis. Bij de grote zeesluis twee haltes verderop kan er in de tegenrichting gereden worden als een van de enorme sluisbruggen niet bruikbaar is. De omleidingsporen hier worden dagelijks gebruikt, want hier is veel scheepvaart, en een brugopening duurt circa 30 minuten. In Oostende kwam 'spookrijden' tot in 2000 voor in de keerlus via de Karel Janssenslaan en de IJzerstraat, in het centrum, net zoals bij de oude keerlus door de smalle straatjes bij het station (Oesterbankstraat – Fregatstraat – Lijndraaiersstraat). Deze laatste is opgeheven in 2019. In de laatste twee straten ligt nog rails (2022). Maar in de Sportstraat en op de Nieuwpoortsesteenweg is 'spookrijden' nog wel mogelijk. Daar rijden echter geen trams met passagiers. |
||
Tot na 2000 werd bij tijdelijk enkelspoor rijden de loodsstok gebruikt, die de |
Tot na 2000 werd bij tijdelijk enkelspoor rijden de loodsstok gebruikt, die de trambestuurders aan elkaar overhandigden. Er waren een rode en een blauwe. |
||
Vooral het deel tussen Oostende en Middelkerke heeft last van opwaaiend zand.<ref>{{Citeer nieuws|titel=Ruimdiensten maken afgesloten kustbaan zandvrij|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/oostende/ruimdiensten-maken-afgesloten-kustbaan-zandvrij~a7af2a21/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122727/https://www.hln.be/oostende/ruimdiensten-maken-afgesloten-kustbaan-zandvrij~a7af2a21/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> Daarom heeft [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] daar onder andere speciale zandzuiger(s) voor. Eind 2019 ontving De Lijn nog een nieuw en krachtiger exemplaar.<ref>{{Citeer web|url=https://delijn.prezly.com/kusttram-krijgt-krachtiger-zandzuiger|titel=Kusttram krijgt krachtiger zandzuiger|bezochtdatum=11 juni 2021|achternaam=Van de Vreken|voornaam=Tom|datum=3 juli 2018|uitgever=De Lijn|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210611092108/https://delijn.prezly.com/kusttram-krijgt-krachtiger-zandzuiger|archiefdatum=2021-06-11}}</ref> Desondanks loopt er nog weleens een tram vast in het zand.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Boterman|voornaam=Bart|datum=14 december 2019|titel=Tram komt naast sporen terecht door zandophopingen, nog hele avond pendelbussen ter vervanging|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/middelkerke/tram-komt-naast-sporen-terecht-door-zandophopingen-nog-hele-avond-pendelbussen-ter-vervanging~adaf508ba/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122821/https://www.hln.be/middelkerke/tram-komt-naast-sporen-terecht-door-zandophopingen-nog-hele-avond-pendelbussen-ter-vervanging~adaf508ba/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> |
Vooral het deel tussen Oostende en Middelkerke heeft last van opwaaiend zand.<ref>{{Citeer nieuws|titel=Ruimdiensten maken afgesloten kustbaan zandvrij|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/oostende/ruimdiensten-maken-afgesloten-kustbaan-zandvrij~a7af2a21/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122727/https://www.hln.be/oostende/ruimdiensten-maken-afgesloten-kustbaan-zandvrij~a7af2a21/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> Daarom heeft [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]] daar onder andere speciale zandzuiger(s) voor. Eind 2019 ontving De Lijn nog een nieuw en krachtiger exemplaar.<ref>{{Citeer web|url=https://delijn.prezly.com/kusttram-krijgt-krachtiger-zandzuiger|titel=Kusttram krijgt krachtiger zandzuiger|bezochtdatum=11 juni 2021|achternaam=Van de Vreken|voornaam=Tom|datum=3 juli 2018|uitgever=De Lijn|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210611092108/https://delijn.prezly.com/kusttram-krijgt-krachtiger-zandzuiger|archiefdatum=2021-06-11}}</ref> Desondanks loopt er nog weleens een tram vast in het zand.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Boterman|voornaam=Bart|datum=14 december 2019|titel=Tram komt naast sporen terecht door zandophopingen, nog hele avond pendelbussen ter vervanging|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/middelkerke/tram-komt-naast-sporen-terecht-door-zandophopingen-nog-hele-avond-pendelbussen-ter-vervanging~adaf508ba/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122821/https://www.hln.be/middelkerke/tram-komt-naast-sporen-terecht-door-zandophopingen-nog-hele-avond-pendelbussen-ter-vervanging~adaf508ba/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> Bij storm valt er soms niet tegenop te zuigen / scheppen. Soms blijven de trams dan op één spoor rijden, maar bij hevige storm rijden er geen trams tussen Oostende en Westende. De kustweg is dan afgesloten,<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=Verbeke|voornaam=Hans|datum=11 januari 2015|titel=Kustbaan N34 opnieuw afgesloten, kusttram blijft rijden|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.hln.be/binnenland/kustbaan-n34-opnieuw-afgesloten-kusttram-blijft-rijden~a44225c0/|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210610122727/https://www.hln.be/binnenland/kustbaan-n34-opnieuw-afgesloten-kusttram-blijft-rijden~a44225c0/|archiefdatum=2021-06-10}}</ref> dus ook de vervangende bussen komen daar niet. Vanwege het opwaaiende zand werd tussen 2020 en 2023 de baan op dit deel vervangen door een baan in beton.<ref name="Focus & WTV" /> |
||
==== Contact met treinverkeer ==== |
==== Contact met treinverkeer ==== |
||
[[Bestand:Spoorlijn 202 R02.jpg|thumb|De kruising van [[spoorlijn 202]] met de N34a en het dubbele spoor van de Kusttram in Zeebrugge in 2011. De trein kon toen nog op de sporen rijden.]] |
[[Bestand:Spoorlijn 202 R02.jpg|thumb|De kruising van [[spoorlijn 202]] met de N34a en het dubbele spoor van de Kusttram in Zeebrugge in 2011. De trein kon toen nog op de sporen rijden.]] |
||
De Kusttram heeft lange tijd in rechtstreeks contact gestaan met het treinverkeer. Er waren gelijkvloerse kruisingen met treinsporen te Nieuwpoort (tot 1966),<ref name=":1" /> Oostende (in de haven, tot 1992)<ref>{{Citeer boek|titel=Allemaal de tram op, burgers! Deel 5|auteur=Jean Berger|uitgever=HK Editions}}</ref> en Zeebrugge (tot ± 2017). In Nieuwpoort was er eerst een treinstation ter hoogte van de huidige Astridlaan. Een havenspoor liep door de spoordriehoek van de stoomtram. De stoomtram reed vanaf 1889 met behulp van een derde rail in het treinspoor naar Nieuwpoort-Bad.<ref name="zone-nieuwpoort.be">zone-nieuwpoort.be</ref> Na de Eerste Wereldoorlog was Nieuwpoort-Stad geheel verwoest en werden de spoorlijn en het station verderop opnieuw opgebouwd. Sindsdien was er een tram- en treinkruispunt bij halte Cardijnlaan.<ref name=":1" /> De [[Spoorlijn 74|spoorlijn]] sloot in 1952 voor reizigersverkeer en helemaal in 1974 en is grotendeels fietspad. Er waren ooit plannen voor een museumtramlijn, en daarom zijn er nu langs het traject nog tramstootblokken.<ref name="zone-nieuwpoort.be" /> In Zeebrugge was er een kruising met [[spoorlijn 202]], maar de treinsporen in de trambaan zijn sinds 2018 verwijderd. |
De Kusttram heeft lange tijd in rechtstreeks contact gestaan met het treinverkeer. Er waren gelijkvloerse kruisingen met treinsporen te Nieuwpoort (tot 1966),<ref name=":1" /> Oostende (in de haven, tot 1992)<ref>{{Citeer boek|titel=Allemaal de tram op, burgers! Deel 5|auteur=Jean Berger|uitgever=HK Editions}}</ref> en Zeebrugge (tot ± 2017). In Nieuwpoort was er eerst een treinstation ter hoogte van de huidige Astridlaan. Een havenspoor liep door de spoordriehoek van de stoomtram. De stoomtram reed vanaf 1889 met behulp van een derde rail in het treinspoor naar Nieuwpoort-Bad.<ref name="zone-nieuwpoort.be">zone-nieuwpoort.be</ref> Na de Eerste Wereldoorlog was Nieuwpoort-Stad geheel verwoest en werden de spoorlijn en het station verderop opnieuw opgebouwd. Sindsdien was er een tram- en treinkruispunt bij de halte Cardijnlaan.<ref name=":1" /> De [[Spoorlijn 74|spoorlijn]] sloot in 1952 voor reizigersverkeer en helemaal in 1974 en is sindsdien grotendeels fietspad. Er waren ooit plannen voor een museumtramlijn, en daarom zijn er nu langs het traject nog tramstootblokken.<ref name="zone-nieuwpoort.be" /> In Zeebrugge was er een kruising met [[spoorlijn 202]], maar de treinsporen in de trambaan zijn sinds 2018 verwijderd. |
||
Op de kaai nabij de vismijn te Nieuwpoort-Stad waren goederensporen voor tram en trein, net zoals in de haven van Oostende. Bij station Blankenberge was er tot 1977 een spoor naar de stelplaats en het goederenstation.<ref name="Vancraeynest" /><ref>verzameling Johan van Balberghe</ref> Tussen Blankenberge en Zeebrugge reed de tram vroeger met behulp van een derde rail die tussen de treinrails lag. Rond 1980 kwam er een grote zeesluis in Zeebrugge met |
Op de kaai nabij de vismijn te Nieuwpoort-Stad waren er goederensporen voor tram en trein, net zoals in de haven van Oostende. Bij station Blankenberge was er tot 1977 een spoor naar de stelplaats en het goederenstation.<ref name="Vancraeynest" /><ref>verzameling Johan van Balberghe</ref> Tussen Blankenberge en Zeebrugge reed de tram vroeger met behulp van een derde rail die tussen de treinrails lag. Rond 1980 kwam er een grote zeesluis in Zeebrugge met omleidingsporen. Voorheen was er wel een dam, en daarop reden tram en trein "samen" op één spoor (smalspoor in normaalspoor).<ref name=":1" /> |
||
In 1982 |
In 1982 noemde de NMVB de kustlijn nog "spoorlijn".<ref name="NMVB-dienstregeling 1981/1982" /> Daarom waren er ook overwegen met treinlichten. In 1998 begon de vervanging door verkeerslichten, in 2021 werd dat voltooid. |
||
=== Toegankelijkheid === |
=== Toegankelijkheid === |
||
De Kusttram wordt steeds beter toegankelijk voor personen met een beperking. Steeds meer haltes worden |
De Kusttram wordt steeds beter toegankelijk voor personen met een beperking. Steeds meer haltes worden [[rolstoel]]toegankelijk gemaakt en alle trams van de serie 6000-6049 hadden minstens één lage in-/uitstap met een uitklapbare rijplank. Zo kwamen er in 2018 nog acht toegankelijke haltes bij.<ref>{{Citeer nieuws|datum=15 februari 2018|titel=Acht extra haltes kusttram toegankelijk|bezochtdatum=11 juni 2021|taal=nl|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20180214_03358205?&articlehash=K0unF8rLReP55o0Ye8iiCf7bK4Tu77NgcGLITP9LaTNdIr3j7dPYUrgBDDIQ6fBNzPUBPW4sxa4kC3HhSdmWFgyo0J1hqy7EGMxiZZrvzheOYxWYdwSxwAhr%2B4t8m64R2%2FqyFIbUo%2FtPdIdEKdpn%2B92rwrUMSToHMT5O0D3lIOT%2FCBH4oMnhwQjsEw%2Fh6mL3m%2B%2BE6gTgAYVUE%2BIiQUWtG%2B%2FFBo8c5fUJUu%2BnJJICAw%2Fsc3JR%2B4j0E3hW8DgxfDpGMvyX8VYsjhnl3KVm3l44P1gxhDfajnXz1eIbBIA14ijyAXCjBa6dj9TBtHW0%2F%2Fdj6850y3dico0JRNA6rZUFJQ%3D%3D}}</ref> In 2018 waren van de 134 individuele haltes 101 (ofwel 75,4%) toegankelijk voor mensen met een [[Lichamelijke handicap|lichamelijke beperking]]. Voor personen met een [[Visuele handicap|visuele beperking]] waren er 96 van de haltes toegankelijk (ofwel 71,6%).<ref>{{Citeer web|url=http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1419622|titel=Kusttram - Toegankelijkheid tramhaltes|bezochtdatum=11 juni 2021|auteur=Vlaams Parlement|datum=6 juli 2018|uitgever=Vlaams Parlement|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212149/http://docs.vlaamsparlement.be/pfile?id=1419622|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> De nieuwe trams zijn dankzij de lage vloer helemaal toegankelijk. |
||
=== Incidenten en ongevallen === |
=== Incidenten en ongevallen === |
||
Door de lange remweg van de zware trams van de serie 6000 en 6100 (circa 142 meter bij een snelheid van 75 kilometer per uur) |
Door de lange remweg van de zware trams van de serie 6000 en 6100 (circa 142 meter bij een snelheid van 75 kilometer per uur) was het aantal (dodelijke) ongelukken relatief groot, ondanks de drie krachtige remsystemen.<ref name=":7">Folder van De Lijn</ref><ref name=":7" /><ref>{{Citeer web|url=https://m.facebook.com/LokalePolitieBlankenbergeZuienkerke/photos/a.431439486874411/632564580095233/?type=3|titel=Geniet van de kust, maar... wees u wel van de tram bewust!!|bezochtdatum=22 juni 2021|auteur=Lokale politie Blankenberge-Zuienkerke|datum=21 juli 2013|uitgever=Lokale politie Blankenberge-Zuienkerke|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212140/https://m.facebook.com/LokalePolitieBlankenbergeZuienkerke/photos/a.431439486874411/632564580095233/?type=3|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> Door vele maatregelen, onder andere meer waarschuwingslichten, het opheffen van veel kruisingen en het verwijderen van de koppeling voorop de trams, is het aantal ongevallen sterk gedaald.<ref>pvmagazine, 3 juli 2018, "Belgische Kusttram, minder ongevallen,...."</ref> |
||
* In 1997 waren er 166 Kusttram-incidenten, terwijl er in heel West-Vlaanderen |
* In 1997 waren er 166 Kusttram-incidenten, terwijl er in heel West-Vlaanderen 6.700 ongevallen waren. Volgens Hugo van Wesemael, toenmalig directeur-generaal van De Lijn, kon er daarom gesteld worden dat de Kusttram nog steeds het meest veilige vervoermiddel was aan de kust.<ref>Toespraak Hugo van Wesemael, directeur-generaal De Lijn, bij de persconferentie t.g.v de opening van de verlenging naar Adinkerke, 26 juni 1998</ref> |
||
* Anno 2011 was in 81% van de gevallen een andere weggebruiker de veroorzaker van het tramongeval.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=sdg|datum=8 juni 2011|titel=Dit jaar al 62 ongevallen met de kusttram|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.standaard.be/cnt/DMF20110608_189}}</ref> Onoplettende toeristen vormen een groot gevaar. Daarom is/was er ieder jaar een veiligheidscampagne en zijn er ieder jaar afleveringen van het wekelijkse VRT-programma "[[Kijk uit]]" die geheel aan de Kusttram zijn gewijd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.youtube.com/user/fedpolbelgium|titel=Belgian Federal Police, op YouTube|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=Belgian Federal Police|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210726200958/https://www.youtube.com/user/fedpolbelgium|archiefdatum=2021-07-26}}</ref> Voor de reiziger werd het later weer veiliger: eerst ging de maximumsnelheid voor auto's omlaag, later werden de perrons heraangelegd of verbreed, en de wegen daarom versmald. |
* Anno 2011 was in 81% van de gevallen een andere weggebruiker de veroorzaker van het tramongeval.<ref>{{Citeer nieuws|achternaam=sdg|datum=8 juni 2011|titel=Dit jaar al 62 ongevallen met de kusttram|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|url=https://www.standaard.be/cnt/DMF20110608_189}}</ref> Onoplettende toeristen vormen een groot gevaar. Daarom is/was er ieder jaar een veiligheidscampagne en zijn er ieder jaar afleveringen van het wekelijkse VRT-programma "[[Kijk uit]]" die geheel aan de Kusttram zijn gewijd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.youtube.com/user/fedpolbelgium|titel=Belgian Federal Police, op YouTube|bezochtdatum=10 juni 2021|auteur=Belgian Federal Police|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210726200958/https://www.youtube.com/user/fedpolbelgium|archiefdatum=2021-07-26}}</ref> Voor de reiziger werd het later weer veiliger: eerst ging de maximumsnelheid voor auto's omlaag, later werden de perrons heraangelegd of verbreed, en de wegen daarom versmald. |
||
* Een ernstig ongeval gebeurde in winter 2011. Een nachtelijke "[[Ontijzen|ontijzelingstram]]" (om de bovenleiding ijsvrij te houden) zonder passagiers ontspoorde met hoge snelheid in de bocht bij Nieuwpoort-Bad, omdat de |
* Een ernstig ongeval gebeurde in winter 2011. Een nachtelijke "[[Ontijzen|ontijzelingstram]]" (om de bovenleiding ijsvrij te houden) zonder passagiers ontspoorde met hoge snelheid in de bocht bij Nieuwpoort-Bad, omdat de trambestuurder in slaap was gevallen. De complete tram was van de rails geraakt en de wagenbak was losgekomen. Er vielen geen gewonden. Er waren vier grote hijskranen nodig om de tram op een vrachtwagen te laden. Het kruispunt was vele uren afgesloten en er konden ook geen trams of bussen rijden.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dailymotion.com/video/x2omig3|titel=Kusttram volledig ontspoord Nieuwpoort-Bad (30/01/'11)|bezochtdatum=10 juni 2021|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230403212140/https://www.dailymotion.com/video/x2omig3|archiefdatum=2023-04-03}}</ref> |
||
===De terminus Oostende Marie-Joséplein=== |
===De terminus Oostende Marie-Joséplein=== |
||
In 1909 werd de keerlus via de Karel Jansenslaan en Berlijnstraat (nu |
In 1909 werd de keerlus via de Karel Jansenslaan en Berlijnstraat (nu IJzerstraat) aangelegd, en het huidige wachthuisje op het Marie-Joséplein gebouwd. Gedurende het zomerseizoen keerden de trams Blankenberge – Bredene Bad – Oostende via deze keerlus; buiten het seizoen keerden hier de trams vanaf de vismijn. Vanaf 1911 kwamen de trams van lijn 1 doorstreept via Bredene-Dorp daar nog bij. De passagiers stapten uit ter hoogte van de Leopoldlaan. De lege tram keerde daarna via de latere IJzerstraat en wachtte daar indien nodig. Het spoor lag links in de Karel Jansenslaan en IJzerstraat; de trams reden tegen het verkeer in. Instappen geschiedde op het Marie-Joséplein. |
||
De dienstregeling van 1931 laat 28 ritten zien die hier aankomen en vertrekken van/naar Knokke. In 1936 is die situatie ongeveer hetzelfde. In 1981 zijn er nog maar acht ritten tot het Marie-Joséplein, en drie vanaf daar. Daarna werd het nog minder; via vijf ritten vanaf Oostende en twee ritten tot Oostende, tot er in 1999 alleen nog twee ritten vanaf Oostende waren. In 2000 werd de keerlus helemaal afgeschaft en in 2010 verdween de laatste rails van de keerlus.<ref>De Oostendse stadstram, Raymond Vancraeynest, TTO Noordzee, 1997, en dienstregelingen uit 1931, 1936, 1981, 1994 t/m 2000.</ref> |
|||
De dienstregeling van 1931 laat 28 ritten zien die hier aankomen en vertrekken van/naar Knokke. In 1936 is die situatie ongeveer hetzelfde. In 1981 zijn er nog maar acht ritten tot het Marie-Joséplein, en drie vanaf daar. Daarna werd het nog minder; via vijf ritten vanaf Oostende en twee ritten tot Oostende, tot er in 1999 alleen nog twee ritten vanaf Oostende waren. In 2000 werd de keerlus helemaal afgeschaft en in 2010 verdwenen de laatste rails van de keerlus.<ref>De Oostendse stadstram, Raymond Vancraeynest, TTO Noordzee, 1997, en dienstregelingen uit 1931, 1936, 1981, 1994 t/m 2000.</ref> |
|||
== Galerij == |
== Galerij == |
||
<gallery widths="190" heights="190"> |
<gallery widths="190" heights="190"> |
||
Au Petit Bonheur - La PANNE - Avenue vers la Mer.JPG|Oude paardentram in De Panne |
Au Petit Bonheur - La PANNE - Avenue vers la Mer.JPG|Oude paardentram in De Panne. |
||
Tram Oostende NMVB 2.jpg|Oude NMVB-trams (Type S-Oostende) met twee aanhangrijtuigen in Oostende |
Tram Oostende NMVB 2.jpg|Oude NMVB-trams (Type S-Oostende) met twee aanhangrijtuigen in Oostende; 1982. Een van de laatste jaren van dit type. De vervangende gelede trams waren al aan het instromen. |
||
Afvoer NMVB trams.jpg|Oude NMVB-trams in Diksmuide, wachtend op verkoop of sloop |
Afvoer NMVB trams.jpg|Oude NMVB-trams in [[Diksmuide]], wachtend op verkoop of sloop. |
||
BN trams Oostende 1982.jpg|Serie 6100 in Oostende |
BN trams Oostende 1982.jpg|Serie 6100 in Oostende. |
||
De Haan - tram rail tracks.jpg|Spoorbedding langs duinlandschap, bij de keerlus Zwarte kiezel in De Haan. |
De Haan - tram rail tracks.jpg|Spoorbedding langs duinlandschap, bij de keerlus Zwarte kiezel in De Haan. |
||
Middelkerke Zeedijk R02.jpg|Zeedijk in Middelkerke met de tramsporen in de winter. |
Middelkerke Zeedijk R02.jpg|Zeedijk in Middelkerke met de tramsporen in de winter. |
||
Station De Panne - Foto 1 (2010.png|Het tramstation van [[Station De Panne]] |
Station De Panne - Foto 1 (2010.png|Het tramstation van [[Station De Panne]]. |
||
Kusttram R01.jpg|[[HermeLijn]] aan de kust. 6334 te Raversijde (Oostende), komende van Knokke en onderweg naar De Panne. |
Kusttram R01.jpg|[[HermeLijn]] aan de kust. 6334 te Raversijde (Oostende), komende van Knokke en onderweg naar De Panne. |
||
Oostende tramstation 2019 2.jpg|Kusttram onder het nieuw tramstation van [[Oostende]], geïntegreerd met het spoorstation en voorzien van |
Oostende tramstation 2019 2.jpg|Kusttram onder het nieuw tramstation van [[Oostende]], geïntegreerd met het spoorstation en voorzien van keerlussen voor beide richtingen. |
||
</gallery> |
</gallery> |
||
=== Sporenschema === |
=== Sporenschema === |
||
Sinds de publicatie van de onderstaande afbeelding is onder andere de situatie in [[De Panne]] gewijzigd. In 1998<ref name=deredactie.be/> is de lijn doorgetrokken tot aan het station van [[Adinkerke]], op drie kilometer van de [[Frankrijk (hoofdbetekenis)|Franse]] grens. Daar is een nieuwe [[stelplaats]] gebouwd voor [[tram]] en [[Autobus|bus]], waar een [[keerlus]] omheen ligt waardoor de tram dus helemaal kan rondrijden. Er zijn vier doodlopende korte opstelsporen. Tussen Nieuwpoort-Stad en Westende is de route in 2019 rechtgetrokken. Bij de hoofdwerkplaats te Oostende kan er nu achterlangs en daarmee omheen het hoofdkantoor gereden worden. De keerlus daarna, uit de richting Knokke en via de Karel Janssenslaan en de IJzerstraat, is in 2000 opgeheven. De keerlus via de Fregatstraat en de opstelsporen bij Oostende Station zijn in 2019 opgeheven. In plaats daarvan kwam er na de sluisbruggen een nieuwe grote stelplaats, met acht doorgaande lange sporen. Via dat terrein kan ook zonder achteruit te rijden gekeerd worden, maar alleen van/naar Oostende. Bij De Haan werd het derde spoor verlengd en heeft nu drie wissels. De keerlus tussen Wenduine en Blankenberge is vervangen door een keerdriehoek. |
Sinds de publicatie van de onderstaande afbeelding is onder andere de situatie in [[De Panne]] gewijzigd. In 1998<ref name="deredactie.be" /> is de lijn doorgetrokken tot aan het station van [[Adinkerke]], op drie kilometer van de [[Frankrijk (hoofdbetekenis)|Franse]] grens. Daar is een nieuwe [[stelplaats]] gebouwd voor [[tram]] en [[Autobus|bus]], waar een [[keerlus]] omheen ligt waardoor de tram dus helemaal kan rondrijden. Er zijn vier doodlopende korte opstelsporen. Tussen Nieuwpoort-Stad en Westende is de route in 2019 rechtgetrokken. Bij de hoofdwerkplaats te Oostende kan er nu achterlangs en daarmee omheen het hoofdkantoor gereden worden. De keerlus daarna, uit de richting Knokke en via de Karel Janssenslaan en de IJzerstraat, is in 2000 opgeheven. De keerlus via de Fregatstraat en de opstelsporen bij Oostende Station zijn in 2019 opgeheven. In plaats daarvan kwam er na de sluisbruggen een nieuwe grote stelplaats, met acht doorgaande lange sporen. Via dat terrein kan ook zonder achteruit te rijden gekeerd worden, maar alleen van/naar Oostende. Bij De Haan werd het derde spoor verlengd en dat heeft nu drie wissels. De keerlus tussen Wenduine en Blankenberge is vervangen door een keerdriehoek. |
||
{{panorama|GleisplanKusttram1994.png|1000px|Sporenschema van de Kusttram in 1994.}} |
{{panorama|GleisplanKusttram1994.png|1000px|Sporenschema van de Kusttram in 1994.}} |
||
Regel 706: | Regel 534: | ||
* [https://www.delijn.be/nl/kusttram/ Officiële website] |
* [https://www.delijn.be/nl/kusttram/ Officiële website] |
||
* [https://web.archive.org/web/20200812225829/https://www.coasttram.info/kusttram Coasttram/Street Running Trains] |
* [https://web.archive.org/web/20200812225829/https://www.coasttram.info/kusttram Coasttram/Street Running Trains] |
||
==Bronnen== |
==Bronnen== |
||
* VSP283_Veiliger tramverkeer aan wegverkeerskruisingen_1_. pdf.(backoffice.bilblio.ugent.be) |
* VSP283_Veiliger tramverkeer aan wegverkeerskruisingen_1_. pdf.(backoffice.bilblio.ugent.be) |
||
* https://docplayer.nl/225106329-Veiliger-tramverkeer-aan-wegverkeerskruisingen.html. |
* https://docplayer.nl/225106329-Veiliger-tramverkeer-aan-wegverkeerskruisingen.html. |
||
{{Appendix|2= |
{{Appendix|2= |
||
* {{aut|Allaert, Georges; Cornillie, Jeroen; [[Bernard Dewulf|Dewulf, Bernard]]; Enthoven, Axel; [[Marc Reynebeau|Reynebeau, Marc]]; Van Acker, Maarten; Van Meerten Michelangelo; e.a.}}, foto's: {{aut|[[Michiel Hendryckx|Hendryckx, Michiel]]}}, ''De Kusttram: een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust'', [[Uitgeverij Lannoo]], 2010, {{ISBN|9789020988529}} |
* {{aut|Allaert, Georges; Cornillie, Jeroen; [[Bernard Dewulf|Dewulf, Bernard]]; Enthoven, Axel; [[Marc Reynebeau|Reynebeau, Marc]]; Van Acker, Maarten; Van Meerten Michelangelo; e.a.}}, foto's: {{aut|[[Michiel Hendryckx|Hendryckx, Michiel]]}}, ''De Kusttram: een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust'', [[Uitgeverij Lannoo]], 2010, {{ISBN|9789020988529}} |
||
* {{aut|Ver Elst, André}}, ''De Belgische Kusttram in beeld - Le tramway côtier belge en images'', 1979, {{ISBN|90-288-0084-0}} |
* {{aut|Ver Elst, André}}, ''De Belgische Kusttram in beeld - Le tramway côtier belge en images'', 1979, {{ISBN|90-288-0084-0}} |
||
Regel 724: | Regel 553: | ||
[[Categorie:Tramlijn in Vlaanderen]] |
[[Categorie:Tramlijn in Vlaanderen]] |
||
[[Categorie:Belgische Kust]] |
[[Categorie:Belgische Kust]] |
||
[[Categorie:Empain]] |
Huidige versie van 24 apr 2024 om 00:46
Kusttram | ||||
---|---|---|---|---|
![]() | ||||
Tussen Oostende en Middelkerke heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de Noordzee. Een Urbos 100 (Zeelijner) is hier in 2021 op weg richting Middelkerke.
| ||||
Basisgegevens | ||||
Locatie | Belgische kustlijn, België | |||
Vervoerssysteem | Tram | |||
Startdatum | 1885 | |||
Lengte trajecten | ca. 67 km | |||
Aantal lijnen | 1 | |||
Lijn(en) | ![]() | |||
Aantal stations | 67 | |||
Aantal passagiers | 16,5 miljoen per jaar (2017) | |||
Spoorwijdte | 1000 mm | |||
Uitvoerder(s) | De Lijn | |||
Operationele gegevens | ||||
Gem. snelheid | 28 km/h | |||
Maximumsnelheid | 70 km/h | |||
Kusttram route
| ||||
![]() | ||||
|
Kusttram | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Belgische_kuststreek_in_1905.jpg/260px-Belgische_kuststreek_in_1905.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Buurtspoorwegen_West-Vlaanderen.png/260px-Buurtspoorwegen_West-Vlaanderen.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Steamtram_SNCV.jpg/260px-Steamtram_SNCV.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Stoomrijtuigen_NMVB.jpg/260px-Stoomrijtuigen_NMVB.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Tram_Oostende_NMVB_8.jpg/260px-Tram_Oostende_NMVB_8.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Kusttram_R04.jpg/260px-Kusttram_R04.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/20230425_De_Lijn_6138.jpg/260px-20230425_De_Lijn_6138.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/De_Lijn_Kusttram_6157_bij_de_halte_Knokke_Station.jpg/260px-De_Lijn_Kusttram_6157_bij_de_halte_Knokke_Station.jpg)
De Kusttram is een tramlijn langs de Belgische kust. De lijn begint in Knokke, nabij de grens met Nederland, en eindigt in Adinkerke, nabij de grens met Frankrijk. Met een lengte van 67 kilometer is het de langste tramlijn ter wereld.[2] De spoorwijdte is 1000 millimeter (meterspoor), de lijn is ingericht voor eenrichtingtrams. De tram wordt sinds 1991 geëxploiteerd door Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn.
Geschiedenis
Aanleg, elektrificatie en verpachting van de lijn
De eerste buurttramlijn van België, met stoomtractie, werd in 1885 aangelegd tussen Oostende en Nieuwpoort-Stad via Middelkerke-Dorp en Lombardsijde-Dorp.[3] De opening tot aan Middelkerke-Dorp was op zondag 5 juli 1885. Omdat het materieel nog niet klaar was werden er trams uit Brussel gehuurd. Op dezelfde dag begon ook de stadsdienst in Oostende.[4] Op 13 september 1885 werd het deel naar Nieuwpoort-Stad geopend. De route werd op 18 juli 1886 verlengd tot Veurne langs Koksijde-Dorp.
Op 1 augustus 1886 werd de stoomtramdienst Oostende – Bredene-Dorp – De Haan – Blankenberge in dienst genomen.[4] De huidige elektrische route via Bredene-aan-Zee werd op 8 juli 1905 als stoomtramlijn geopend. De nog ontbrekende schakel Blankenberge – Heist kwam op 7 oktober 1908 in dienst. De tramlijn Heist – Brugge via Knokke was al geopend op 18 maart 1890. De lijn werd nog verlengd naar Het Zoute (1912), Oosthoek Siska (1928) en tot Retranchement in Nederland (1929), waar er aansluiting was op de SBM-lijnen. Ook was er de Knokse stadstram.
De elektrische route langs de badplaatsen werd geleidelijk later aangelegd, samen met de ontwikkeling van de badplaatsen. Het eerste deel was Oostende (Keizerskaai, nu Vindictivelaan) – Mariakerke-Bad op 19 juli 1897. Deze tramlijn is als elektrische lijn aangelegd door de maatschappij Tramway électrique d'Ostende - Littoral (TEOL) en werd overgenomen door de NMVB in 1904. Op 31 juli werd de lijn verlengd tot Middelkerke-Bad; de officiële opening van de gehele lijn was op 2 augustus.[4] Geleidelijk aan werden meer delen van de kustlijn aangelegd en werd de hoofdroute verlegd naar de kust. De elektrische stadslijn met accutrams opende in 1897. De keuze hiervoor werd gemaakt omdat velen geen bovenleiding wilden. Toch zijn de accutrams in 1908 vervangen door elektrische trams met bovenleiding. Opmerkelijk is dat deze accutrams veel stiller dan de stoomtram worden genoemd, terwijl de Haagse accutrams in ongeveer diezelfde tijd "een hels kabaal maakten".[5]
Tussen 1903 en 1930 was er een stoomtramlijn van Nieuwpoort-Stad via Nieuwpoort-Bad en de Kinderlaan naar Oostduinkerke-Dorp en Veurne.[6] In 1909 werd begonnen met de elektrificatie met 600 volt gelijkspanning van Oostende naar Blankenberge (zowel de dorpen- als de zeeroute). Vanaf het centrum van De Panne was er tussen 1910 en 1914 een hoteltram naar Hotel des Dunes bij Sint-Idesbald. Pas vanaf 1914 ging de stoomtram doorrijden van Koksijde-Bad via Sint-Idesbald naar De Panne. Tussen Koksijde-Bad en -Dorp reed er tussen 1904 en 1909 een paardentram.[7]
De elektrische trams reden aanvankelijk niet in de winter. Vanaf de winter van 1909-1910 werd het hele jaar door gereden, onderbroken in 1914 door de Eerste Wereldoorlog.
De stoomtramlijnen werden vaak enkelsporig aangelegd en bleven dat ook vaak tot aan elektrificatie of opheffing. Maar ook elektrische lijnen die geen "topdrukte" kenden waren vaak enkelsporig; zoals Oostende – Bredene Dorp – Klemskerke – De Haan. Daar waar er dubbelspoor was, reed de stoomtram tot circa 1907 links, naar voorbeeld van de spoorwegen.[4] Omdat er haast was bij de aanleg (de lijnen moesten in de zomer gaan rijden) was het 'gebruikelijk' dat de vergunning voor de aanleg pas één of twee jaar na de opening verleend werd. Die vergunning wachtte men dus 'gewoon' niet af.[8] Naarmate de drukte toenam werd de Kusttramlijn steeds meer als elektrische en dubbelsporige lijn uitgevoerd.
De trams werden ook gebruikt voor de aanvoer van bouwmaterialen. Met name in Oostende waren er daarom tijdelijke lijnen. De Oostendse stadstram omvatte uiteindelijk lijnen naar Sas-Slijkens (lijn 4), Mariakerke (lijnen 5 en 6), Stene (lijnen 5, 6 en 7), de vismijn (lijn 8), en via de vuurtoren in de haven naar het militair hospitaal (lijn 3).[4]
Eerste Wereldoorlog en interbellum
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de Kusttram onderbroken bij Nieuwpoort, waar de frontlinie begon. Aan beide kanten werd er druk gebruik gemaakt van de tramsporen en werden vele tijdelijke lijnen aangelegd, zelfs tot in Frankrijk. Militairen verzorgden de dienst, in Belgisch gebied onder bevel van Baron Empain, oprichter van vele trambedrijven, die tot generaal was benoemd. In de loop van 1919 werd de normale stoomtramdienst hervat.[4]
Voor 1914 reed de stoomtram te Nieuwpoort-Stad over alle sluisbruggen. Omdat die daarna verwoest werden, werd in 1919 een tijdelijke brug op ongeveer de huidige plek gebouwd naast de sluizen. Pas in 1955 kwam de huidige brug er.[4] Ter hoogte van de sluizen was er een stelplaats voor de stoomtram.[9]
Pas op 24 maart 1921 werd de elektrische dienst tussen Oostende en Middelkerke hervat. Op 30 juni 1928 werd de elektrische lijn verlengd van Westende-Bad via Lombardsijde-Dorp naar Nieuwpoort-Stad, en op 1 juli 1928 tot Nieuwpoort-Bad.[4]
Op 10 juli 1926 werd de stoomtramlijn Groenendijk-Bad – Koksijde-Bad, aan de huidige lijn Oostende – De Panne in dienst genomen. In 1929 werd dit deel geëlektrificeerd.[10] Op 1 augustus 1929 werd het laatste deel, tussen Sint-Idesbald en De Panne, elektrisch in gebruik genomen.[10] Daarmee was de hele Kusttramlijn op ongeveer de huidige route geëlektrificeerd. Goederentrams werden hierna soms nog wel door een stoomloc getrokken, ook op elektrische lijnen.[11]
Vanaf 1929 was het mogelijk om met slechts één overstap van De Panne naar Het Zoute te reizen. Vanaf 1932 kon men zelfs vanaf grensstation Adinkerke met drie overstappen naar de Nederlandse grens per elektrische tram.
In 1935 waren er plannen voor een rechtstreekse weg en tramlijn Westende – Nieuwpoort-Bad, met een lange hangbrug over de IJzer. Dat zou een flinke omweg schelen, maar Lombardsijde-Dorp en Nieuwpoort-Stad hadden zouden dan geen Kusttram meer hebben. Hoewel beide plaatsen dan nog een andere (stoomtram)lijn zouden hebben, voelde de NMVB daar niets voor, want het was haar taak zoveel mogelijk dorpen te bedienen. Uiteindelijk ging het hele plan niet door, ook niet voor het wegverkeer alleen.[4]
Ongeveer tussen Bredene Campings en Bredene Renbaan lag de trambaan tot 1968 meer in de duinen..[4] Bij de halte Renbaan was er vroeger alleen vanuit Oostende een afbuigend spoor naar de voormalige renbaan, dat na de renbaan aansloot op de lijn via Bredene-Dorp. Deze lijn bestond van 1923 tot 1939, maar was in 1949 deels nog aanwezig.[4]
De exploitatie van de kustlijnen was eerst in handen van de "RELSE" (RELSE). Voor de elektrische lijn Oostende – Blankenberge richtte de RELSE de "Chemin de Fer Electrique d'Ostende-Blankenberghe et Extensions" (CFOBE) op,[12] vanaf 22 april 1927 opgevolgd door een nieuwe dochteronderneming van de RELSE, de "Société pour l'Exploitation des Lignes Vicinales d'Ostende et des Plages belges" (SELVOP), een maatschappij van de groep Electrorail van Baron Empain.[13]
In 1931 had de lijn De Panne – Oostende langs zee het administratief nummer 349. Het lijnnummer was 2. Oostende – Knokke had nummer 350, en lijnnummer 1. Administratief houdt niet altijd in "niet voor publiek", want op dienstregelingen werden zulke nummers ook gebruikt. Al dan niet met lijnnummers. Lang niet iedere lijn had ook een apart lijnnummer.[14]
Tweede Wereldoorlog en jaren vijftig
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd langs de kust de Atlantikwall gebouwd. Hierdoor was het hele kustgebied militair domein en waren er reisbeperkingen. De inwoners aan de kust moesten een speciale toestemming vragen om naar het binnenland te reizen.[15] In 1940 wilde de SELVOP de lijn via de dorpen al opbreken, maar de oorlog voorkwam dat. Dat uitstel kwam goed uit, want eind 1942 moest de bovenleiding langs zee tussen Oostende en Middelkerke op Duits bevel worden verwijderd. Sindsdien trokken stoomlocs de elektrische trams. Later werd het geheel verboden om langs zee te rijden. Toen werd er via de oude route over de Nieuwpoortsesteenweg gereden. Daar was geen bovenleiding en dus werden de trams te Lombardsijde-Dorp overgenomen door een stoomloc en langzaam naar Oostende gesleept. Tijdelijke elektrificatie was wel gepland maar ging niet door. Na de bevrijding op 8 september 1944 werd de zeeroute spoedig hersteld, en vanaf half december 1944 kon de hele lijn weer elektrisch bereden worden.[4]
In 1946 gingen er voor het eerst stemmen op om de lijn op te heffen. De gemeentebesturen wilden liever bussen. De NMVB weigerde.
Bij Zeebrugge Strandwijk was er tot 1948 een zijlijn die ver de Havendam op in zee ging, parallel aan het treinspoor. Na 1948 bleef hiervan alleen een keerdriehoek over. Deze verdween ten slotte in 1977.[4]
In 1948-1949 waren er proeven op de hele kustlijn en van Knokke naar Brugge met de eerste PCC-tram in Europa. Het was geen aanleiding om meer van deze trams op de kustlijn in dienst te stellen. Het proefexemplaar kwam in één geheel uit de Verenigde Staten. Na deze proeftijd ging deze tram via diverse buurtspoorweglijnen voor proeven naar Leuven, en later naar Charleroi.[16]
In 1955 werden de Oostende stadstrams lijn 5/6 en 7 opgeheven. In 1951 waren de stadslijnen te Knokke al vervangen door bussen. In 1956 volgde lijn 3 naar de vuurtoren in de haven en lijn 4 naar Sas-Slijkens, en in 1958 lijn 8 naar de vismijn. Deze was pas in 1952 heropend na opbraak door de Duitsers in 1942.[4]
In eigen beheer vanaf 1956
Op 1 januari 1956 werd de pacht aan SELVOP beëindigd en nam de NMVB de tram weer in eigen beheer.[13] Op de trams waren twee lijnnummers en lijnkleuren in gebruik: 1 (rood) voor Knokke – Oostende en 2 (blauw) voor De Panne – Oostende.[17] Administratief werden de lijnnummers 765 en 768 gebruikt (in 1936 waren dit 577 en 578).[18] Deze administratieve nummers stonden ook op folders en in dienstregelingen-boekjes. Tot zeker 2005 bleven deze nummers voor de tram in gebruik, maar op tram-dienstregeling-folders stonden ze voor het laatst in 1994. De stadsbus Oostende-dienstregeling vermeldde de nummers echter nog in 2004/2005.[19]
Voor extra ritten Oostende – Bredene werd de kleur geel gebruikt.[15] "Technische" aanduidingen, zoals "Stelplaats", maar ook "Extra dienst", hadden een witte achtergrond.[20]
In 1957 pleitten de gemeentebesturen opnieuw voor afschaffing, maar de NMVB zag dit als onmogelijk daar in de zomer om de 30 minuten 900 mensen vervoerd moesten worden in Oostende. In 1967 en 1974 werd er gepleit voor een luchtmetro of ondergrondse tram. De kostprijs van het eerste werd geschat op 8 miljard Belgische frank, en het tweede op 16 miljard frank. Dus beide veel te duur. De NMVB hield vast aan de tram, omdat in de zomer bussen het vervoer niet aankunnen. Bovendien was in 1961 70% van de reizigers voor behoud van de tram.[4]
Tussen 1966 en 1969 werd de Kusttram in Knokke onder dwang van de gemeente eerst "op proef" ingekort tot het spoorwegstation. Maar het doel was definitieve opheffing. De NMVB ging hiermee akkoord.[21][22] Dit was tevens de laatste opheffing van het buurtspoorwegnet in West-Vlaanderen. Het stadsnet van Oostende sloot tussen 1955 en 1958, en in Knokke en Brugge in 1951. De elektrische lijn Brugge – Knokke (333) sloot in 1956. De stoomtram Oostende – Diksmuide (351) verdween in 1951. De stoomtramlijn Oostende – Westende (348) via de dorpen, het oudste traject, sloot in 1955, net als de oudste elektrische lijn Oostende – De Haan (350), via Sas-Slijkens en Bredene-dorp. In 1954/1955 sloten De Panne – Adinkerke (348) en De Panne – Veurne (353) (lijn 8). Nieuwpoort Stad-Veurne (348) en Veurne-Koksijde-Bad (348) (lijn 7) sloten tussen 1940 en 1944.[4][14]
De keerlus Zwarte Kiezel is in 1968 aangelegd.[4]
In de haven van Oostende waren er tramsporen om goederen over te laden. En er was een elektrisch omleidingspoor via de Stapelhuisstraat, Sloepenstraat en Vergunningenstraat.[4]
Nieuwe investeringen en de BN-trams
Tot in de jaren 1970 reed de tram in principe één keer per uur. Wel kon de tram in de spits drie aanhangwagens trekken. In de zomer waren er extra diensten. Dan werd er in de middag om de 20, 30 of 40 minuten gereden.[23]
Omstreeks 1970 zag het er opnieuw naar uit dat de hele lijn opgeheven zou worden. De oliecrisis van 1973 zorgde echter voor een definitieve omslag in het denken. Meer stemmen gingen nu op voor behoud. In 1975 hakte de minister de knoop door en sprak zich uit voor het behoud van de tram.[4] Er werd geld vrijgemaakt voor nieuwe trams, en in de periode 1978-1985[24] werd de infrastructuur geheel vernieuwd en ingericht als sneltramlijn. Daarom kwamen er zwaardere rails, meer ballast, en een zwaardere bovenleiding die beter bestand is tegen stormen, door het ophangen van extra gewichten.[25] Knelpunten werden aangepakt en de verlenging naar Adinkerke in het vooruitzicht gesteld.[15] Na de komst van de nieuwe trams werd de dienst uitgebreid.
In 1972 werd de route tussen Harendijke en Blankenberge Park (tegenwoordig Markt) omgelegd omwille van de (jacht)haven.[4][10] Omstreeks 1978 werden er in Zeebrugge rond de nieuwe grote zeesluis omleidingsporen aangelegd.[10]
Vanaf 1980 ontving de Kusttram vijftig moderne enkelgelede trams met chopperbesturing (serie 6000 en 6100). Door de Belgische wafelijzerpolitiek, waarbij tegenover een overheidsinvestering in Wallonië altijd een even grote in Vlaanderen moest staan (en vice versa), waren dat veel meer trams dan voor de kustlijn noodzakelijk. De serie 6100 ging later naar Charleroi. De klassieke enkelrichting type S-Oostende-trams met aanhangrijtuigen werden in de eerste helft van de jaren tachtig afgevoerd en tijdelijk opgesteld bij het station van Diksmuide.
Hoewel in het NMVB-dienstregelingboek West-Vlaanderen 1981/1982 bij de lijnen 1 en 2 (765/768) wel "tram" staat, wordt de kustlijn op de lijnennetkaart nog "NMVB-spoorlijn" genoemd; in de dienstregeling van de buslijnen 22 en 23 (774) in hetzelfde boek staat "[......] is er aansluiting met de treinen der lijn 2 van of naar Oostende". Daar worden dus trams mee bedoeld. Toch staat er bij lijn 1 en 2 ook "Vanaf 1 juli 1981 wordt het zonaal tarief ingevoerd op verschillende lijnen van ons net waaronder de Kusttramlijn". Op pagina 6 staat de kustlijn aangeduid als "electrische spoorlijn".[26]
De haltes Bad en Zonnebloem en Kerk zijn in 1985/1986[25] landinwaarts verplaatst op een nieuw traject in opdracht van de gemeente. Anno 2023 zijn de laatste twee samengevoegd tot één halte, Sint-Bernardusplein.
Exploitatie De Lijn vanaf 1991
Hernieuwde populariteit en verlenging
Op 1 januari 1991 nam de De Lijn officieel de exploitatie over van de voormalige Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen. De organisatie was ter voorbereiding hiervan al opgesplitst. De vervanging van de beschildering en logo's ging geleidelijk. Slechts enkele trams hadden nog maar pas het nieuwe NMVB-kleurenschema gekregen; de meeste kregen het niet.
De vernieuwde baan en de nieuwe trams maakten het mogelijk om sneller en vaker te rijden. Samen met grote publiciteitscampagnes zorgde dat er voor dat de Kusttram weer populair werd,[27] maar nu als moderne sneltram.[4] Jarenlang werd er in de zomer extra gereden tussen Nieuwpoort-Bad en Blankenberge Duinse polders. Op dat traject reed er dan elke 7,5 minuten een tram, en op de rest van de lijn om het kwartier. Dat bleef zo totdat het zo druk werd dat er vanaf de zomer van 2001[28] op de hele lijn om de tien minuten gereden ging worden, met vaak nog extra ritten tussen Westende en Oostende en eventueel verder naar De Haan. In de zomer van 1989 waren bijna alle trams in gebruik, waaronder maar liefst 28 thematrams. In de winter waren er slechts tien trams op de baan.[29]
De populariteit nam toe door de jaarlijkse "zomeractie"; in eerste instantie met de slagzin "De Zonnelijn",[30] en later "Een zee aan attracties". De eerste werd ook op borden voorop de tram getoond; ook tijdens "de overgang": trams in NMVB-oranje hadden bord voorop met het logo van De Lijn.[31] Vanaf 1995 werd de nadruk gelegd op Vlaamse Kust, en daarom kwam er op die borden ook "Vlaamse Kusttram" te staan; zonder slagzin.[32] Na 2000 werd "Vlaamse" alweer weggelaten. Bij thema-trams werden deze borden vervangen door bijvoorbeeld "Seastartram", "Zeehaventram", "Zwintram", "Striptram", enzovoorts. Dit waren geen extra ritten, maar wel aansluitend op bijvoorbeeld een boottocht. Een gastvrouw van De Lijn reisde mee in de tram. Bij de halte aangekomen gebruikte zij de omroep installatie en begeleide de toeristen daarna naar o.a. een van de boten.[33]
Per 1 juli 1998 is de lijn verlengd naar het spoorwegstation De Panne in Adinkerke.[34] De officiële opening was op 26 juni. De lijn volgt ongeveer het oude tracé van de vroegere tramlijn 13 / 14 / 21 (zie Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen). Het oude eindpunt in het centrum heeft diverse vormen gekend. De trams stonden gewoon stil op straat voor het instappen, wat dus hinderlijk was. De verlenging was dus ook wat dat betreft een verbetering. De oude stelplaats in De Panne is decennia in gebruik geweest voor bussen. Alleen buiten konden er nog trams staan. De sporen en bovenleiding waren deels verwijderd. Na de verlenging in 1998, waarbij er ook plaats voor bussen kwam nabij Plopsaland, werd de oude stelplaats opnieuw in gebruik genomen. Alle sporen en bovenleidingen werden in ere hersteld en sinds 2004 is het in gebruik voor museumtrams, die worden beheerd door de vereniging TTO Noordzee.
In 2005 zijn de haltenummers afgeschaft.[35] Bestemmingsaanduidingen op rode of blauwe achtergrond bleven in gebruik tot circa 2006, waarna dit digitaal en zwart met fluogele letters werd. Korte ritten werden decennialang aangeduid door het cijfer van de lijn te doorkruisen met een schuine of dwarse streep. Na de NMVB-periode zijn de lijnnummers verdwenen.
Recente geschiedenis
Sinds 5 november 2007 reden er onder de naam 'X-tra' in de ochtendspits twee sneltrams vanuit Nieuwpoort-Bad naar Oostende. Deze trams stopten enkel te Nieuwpoort Kerk, Nieuwpoort Stad, Westende-Bad, Middelkerke De Greefplein en Oostende Station (en in de avondspits van Oostende naar Nieuwpoort-Bad), waar er aansluiting is met de IC-trein naar Eupen. Op 2 februari 2015 werden deze sneltrams afgeschaft in het kader van besparingen bij De Lijn. Ook vanuit Blankenberge reed een "X-tra"-tram tot in Oostende met haltes Wenduine Centrum, De Haan Aan Zee, Bredene Aan Zee en Oostende station. Alleen op deze X-tra ritten was de bestemming op trams aangegeven in fluogeel met zwarte letters. Zulke "versnelde" trams waren overigens niet nieuw; in het verleden waren er ritten "Oostende DIRECT" en "De Panne DIRECT". Deze stopten niet tussen Oostende en Nieuwpoort.[24] De BN-trams hebben deze sneldiensten ook gekend, maar zij stopten op dat traject wel in iedere plaats bij één halte.[36]
In 2011 werd keerlus Harendijke vervangen door een keerdriehoek. De beruchte kruising daar dichtbij, met trein-overweg-lichten, verdween toen ook.[37]
In maart 2017 werd langs de Slijkensesteenweg een nieuwe tramstelplaats in gebruik genomen. De bouw van de nieuwe stelplaats, waar ook de bussen van De Lijn staan, is onderdeel van de herinrichtingswerkzaamheden van het station van Oostende en omgeving.
In 2019 werd de uit 1967 daterende keerlus in Knokke geheel opnieuw aangelegd, maar nu kleiner en verdiept en met een recht perron zodat het rolstoeltoegankelijk is. Hoewel een aantal trams een dure wielsmeerinstallatie[38] hebben tegen het oorverdovend piepen, is/was er hier en bij station Oostende niets van te merken. Maar in Knokke zou dat nu verholpen zijn.[39] Te Lombardsijde vond in 2019 de tweede routewijziging plaats. Tot 1982 sneed de tram een stukje af tussen de campings en de Zeelaan en reed daarbij door de duinen.[40] De tram sloeg dus een stukje van de N34 over. Vanaf 1982 volgde de tram wel de hele N34 tot aan de Zeelaan. Sinds 2019 gaat de tram de Zeelaan niet meer op en rijdt via de N34 door naar Nieuwpoort-Stad. De haltes Lombardsijde-Dorp en Lombardsijde-YMCA werden vervangen door de halte Lombardsijde-Schoolstraat.
Tussen 2019 en 2023 werden grote delen van de Kusttramlijn vernieuwd. Daarvoor is ruim 80 miljoen euro beschikbaar.[41] Dit bedrag is een deel van de 300 miljoen euro die voor het hele Vlaamse tramnet uitgetrokken wordt.
Dienstregeling
In de zomer rijden zes trams per uur per richting over het gehele traject. In het tussenseizoen en in de kerstvakantie rijdt de tram om de 15 minuten en in de rest van de winter om de 20 minuten. Voor 08.00 uur en na 20.00 uur rijden er ongeveer twee trams per uur, maar in de winter rijdt er op die tijden maar één tram per uur. In de piekuren kunnen er extra trams rijden tussen Oostende en Westende.
In de nieuwjaarsnacht rijdt de Kusttram eenmaal per uur. Dat is de enige keer per jaar dat de tram de gehele nacht door rijdt.
De tram doet er ongeveer 2 uur en 25 minuten over om de volledige afstand af te leggen, afhankelijk van de drukte en het eventueel omrijden te Zeebrugge. De rit via de grote omleidingsbruggen is ongeveer een kilometer langer.
Materieel
Huidig
Zeelijner (Urbos 100) (serie 6111-6158)[42]
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/De_Lijn_Kusttram_6150_bij_het_depot_te_Knokke.jpg/260px-De_Lijn_Kusttram_6150_bij_het_depot_te_Knokke.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Oostende_tram_2023_2.jpg/260px-Oostende_tram_2023_2.jpg)
Een bestelling van 48 lagevloertrams (uitbreidbaar tot 146) van het type Urbos 100 werd in 2017 geplaatst bij CAF in Spanje ter vervanging van de BN-ACEC kusttramvoertuigen (Serie 6000).[43][44] Eind juni 2020 arriveerde de eerste nieuwe Kusttram (6112) per schip in Zeebrugge, en werd daarna overgebracht naar Oostende.[45][46] Na vele testen zijn deze trams op 3 april 2021 met passagiers gaan rijden, het eerste jaar voornamelijk op de verkorte ritten Oostende – Westende. Dit nieuwe tramtype kreeg in de zomer van 2021 de naam 'Zeelijner' (sealiner) na een wedstrijd van De Lijn.[47] De wagen met het laagste wagennummer van de serie, de 6111, kwam aan op 23 maart 2021. De laatste, de 6158, werd afgeleverd op 12 januari 2022.[48] Van de Urbos 100-stellen uit latere orders voor Antwerpen en Gent is als alternatieve naam 'Stadslijner' (cityliner) bekend. De 'Stadslijner' (cityliner) heeft echter een omgrenzingsprofiel van 2.300 millimeter breedte terwijl de 'Zeelijner' (Sealiner) een omgevingsprofiel van 2.400 millimeter breedte heeft. De nieuwe trams lijken sterk op de Amsterdamse serie 3001-3072, maar die zijn iets korter.
Urbos 100 | |
---|---|
Lengte | 31,58 meter (31,400 volgens fabrikant)[49] |
Breedte | 2,4 meter (Tijdelijk zijn ze iets breder door rubberen randen, zolang de perrons nog niet allemaal aangepast zijn) |
Gewicht | 40 ton |
Capaciteit reizigers | 187 |
Zitplaatsen | 54 (+20 klapzitjes) |
Maximumsnelheid | 70 km/u |
Historisch materieel
Tussen 1885 en 1980 zijn er alleen al aan de kust zo'n 180 verschillende series trams in gebruik geweest.[4] Op diverse plaatsen worden museumtrams bewaard, vooral in Knokke en De Panne. Zij zijn in beheer bij de vzw TTO Noordzee.[20][50]
Elektrische motorwagens
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Tram_Wenduine.jpg/260px-Tram_Wenduine.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/NMVB_tram_De_Panne.jpg/260px-NMVB_tram_De_Panne.jpg)
- Motorpakwagen OB 9965 uit 1911
- MIVG 354, 339 en 378 uit 1930
- Standaardmotorwagens 9942 en 9985 uit 1932
- SO 10041 uit 1956
- 9093 uit 1958 en 9123 uit 1957
Er waren drie PCC-trams aanwezig op de kustlijn; een uit Den Haag en twee uit Gent:[51]
- HTM PCC 1006 uit 1952
- MIVG PCC 23 uit 1971
- De Lijn PCC 40 uit 1971 (ex-MIVG, nu in uitvoering van De Lijn)
Inmiddels zijn of waren PCC-tram 40 en 1006 tijdelijk ondergebracht in Weelde. De 1006 is in 2021 geschonken aan het Nederlands Transport Museum en in mei 2022 overgebracht naar Nieuw-Vennep.[52]
- BN LRV 6017, 6025 en 6102.
Aanhangrijtuigen
- A871 uit 1897
- A50 uit 1899
- A8768 uit 1907
- A11572 en A11574 uit 1909 (beide alleen kast)
- A11593 uit 1909
- Open rijtuig A8810 uit 1910
- A8853 uit 1912
- Open aanhangrijtuig A8853 uit 1913
- MIVG 70 uit 1913.
- 9944 uit 1932
- Standaardaanhangrijtuigen 19211 en 19656 uit 1932
- 19537 uit 1952
- 19706 uit 1952
- Destelbergen 19537 en 19538 uit 1952
- 19578 uit 1953 (barrijtuig)
- 19545 uit 1953 (zonder interieur)
Wagons en goederenpakwagens
- A 15858 uit 1910 (open wagen)
- A 17689 uit 1910
- A 18116 uit 1915
- A 20143 uit 1917
- Ladderwagen LW2 (A 3633)
BN LRV
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Ostende_gekoppeld_rijden.jpg/260px-Ostende_gekoppeld_rijden.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e7/Oostende_tram_2016_4.jpg/260px-Oostende_tram_2016_4.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/6102_te_oc_Oostende.jpg/260px-6102_te_oc_Oostende.jpg)
Deze trams waren voor het laatst in dienst op 23 september 2023. De officiële naam van het materieel is BN LRV (Light Rail Véhicule), maar ze worden meestal BN's genoemd naar zijn maker La Brugeoise et Nivelles. Het waren de eerste gelede trams in de geschiedenis van de NMVB, de Kusttram, en in Vlaanderen. Er werden twee series gemaakt: een voor de kust (serie 6000; 49 stuks) en een voor Charleroi e.o. (serie 6100; 54 stuks). Omdat er in Charleroi nog weinig was aangepast en de serie 6000 nog niet volledig was, ging een groot deel van de serie 6100 vanuit de fabriek in Brugge eerst naar de kust. Het verschil tussen de twee series is vooral dat de serie 6000 uit eenrichtingsvoertuigen bestaat en de serie 6100 uit tweerichtingsvoertuigen. Opmerkelijk is dat de NMVB koos voor twee uitvoeringen, terwijl er in beide gebieden vrijwel altijd tweerichtingsvoertuigen waren. Ook is er een verschil in maximumsnelheid (kust: 75 km/u, Charleroi: 65 km/u).
Beide series waren oorspronkelijk tweedelige gelede trams. Vanwege de keuze voor eenrichtingsvoertuigen moesten er aan de kust diverse keerlussen worden aangelegd. Pas toen de serie 6000 vanaf 1982 werd geleverd ging een groot deel van de serie 6100 naar Charleroi, op twee stuks na. Prototype 6000 werd wel in 1980 geleverd. De 6102, 6103 (1) en 6131 zijn nooit in Charleroi geweest.[4] De nieuwe 6102 en 6103 (1) kwamen bij een testrit in 1981 in dichte mist met elkaar in botsing. De schade was zodanig dat de twee onbeschadigde delen werden samengevoegd tot een "nieuwe" 6102, met een extra deel ertussen. Sindsdien had alleen de 6102 een derde deel, maar zonder lage vloer. In 1984 leverde BN een nieuwe 6103 (2) aan Charleroi. In 1985 verlieten de laatste 6100-en de kustlijn.[53] De 6107 heeft alleen aan de kust gereden.[54]
In plaats van lange treinen te rijden met drie aanhangwagens, moest gezien de beperkte capaciteit van de nieuwe trams veel vaker gereden worden. Dit had het voordeel dat de hogere frequentie aantrekkelijk was en extra reizigers opleverde. Om de spitstrams te versterken werd oorspronkelijk gedacht aan het gekoppeld rijden. Uiteindelijk heeft alleen de serie 6100 gekoppeld gereden. Maar de koppelblokken waren het gevaarlijkst, omdat ze uitstaken en massief waren. Daarom zijn ze geleidelijk verwijderd bij de serie 6000, het eerst aan de voorkant. Oorspronkelijk waren de trams ruim 21 meter lang (22 met koppelingen), 2 meter 50 breed en ruim 48 ton zwaar.[55] De later verlengde trams van de eerste generatie zijn ruim 30 meter lang en wegen leeg ruim 48 ton. De tweede generatie is 31,2 meter lang en weegt leeg 49 ton.[56] Als zo'n tram vol is weegt hij circa 69 ton.[57] De maximumsnelheid zou, nadat de trams grotere wielen kregen, 85 km per uur zijn.[53]
De beide series werden afgeleverd in de toen nieuwe NMVB-kleuren; boven crème, onder oranje, met ertussen een blauwe streep. De stoelen en banken waren bekleed met oranje glimmende gladde stof. Slechts enkele trams kregen nog de volgende nieuwe NMVB-kleuren, want kort daarop kwam de overgang naar De Lijn. De buitenkanten werden daarna vrij spoedig wit met grijs, maar de oranje banken en stoelen bleven langer.
De trams waren oorspronkelijk enkelgeleed, maar in 1994 en 1996 werden zestien trams voorzien van een middenbak met lage vloer en een extra loopdraaistel. Daarmee had de Kusttram ook de eerste meervoudig gelede trams van Vlaanderen. De overige trams kregen vanaf 2002 een andere middenbak. Alle trams waren sindsdien dus nog veel zwaarder, maar kunnen nog steeds zo'n 80 km per uur halen. Alle trams werden later uitgerust met een 'zachte' voorkant met een laagje kunststof vooraan om ongevallen 'te verzachten'. Ook loopt de voorkant verder door beneden, zodat de kans dat iemand onder de tram terecht zou komen werd verminderd. Vanaf 2006 kregen ook de achterkanten een nieuwe uitstraling. De trams kregen nu een digitale led-bestemmingsaanduiding; deze vervingen de oude papieren films.[20]
De serie 6000 was in de loop der jaren niet meer compleet. Na diverse ongevallen werden diverse delen verwisseld en daarmee zijn diverse nummers verdwenen.[58] In februari 2020 waren nog 44 trams van dit type aanwezig: 6001-6019, 6024-6028, 6031-6037 en 6039-6049 (sommige nummers zijn niet de oorspronkelijke, maar zijn ontstaan na samenvoegingen).[59] Nadat in januari 2022 de laatste nieuwe Kusttram was afgeleverd waren de oude nog maar weinig onderweg te zien.[60]
In 2023 waren nog aanwezig: 6002, 6003, 6007, 6008, 6012, 6013, 6016-6019, 6034 en 6039. Deze bleven beschikbaar voor het drukke zomerseizoen zodat er geen trams meer uit Antwerpen en Gent hoefden te komen.[61] De kans werd groot geacht dat dit nog enige jaren zo zou blijven, omdat de HermeLijn-trams toe zouden zijn aan hun midlife-rivisie, en daarom niet naar de kust zouden kunnen.[62] Of dat effectief zou gebeuren viel te betwijfelen; want de BN-trams zelf hebben nooit een echte midlife-rivisie gehad. Inderdaad ging dit niet door, want begin september 2023 werd het einde van de laatste twaalf aangekondigd, met een afscheidsfeest op 23 september 2023.
Drie exemplaren blijven er bewaard bij TTO Noordzee; 6017, 6025 en 6102. Zij zullen wegens ruimtegebrek niet bij de TTO maar bij De Lijn gestald moeten worden.[63] Er is geen BN-tram meer in oorspronkelijke staat, dus een museumtram in die staat te brengen is een lange termijn-operatie.
In 2018 was er overleg met TEC Charleroi om een tweerichting-tram over te nemen als museum-kusttram. Als gevolg van de renovatie van die trams ging dat niet door. Sindsdien is er het plan om een kusttram terug te verbouwen met onderdelen uit Charleroi die daar bij renovatie vrij zouden komen, zoals de fronten. Maar uiteindelijk werden de fronten niet verwijderd. Andere mogelijkheid is het terug te verbouwen / aanpassen van sleeptram 6102, die nooit een ander front of achterkant kreeg.[64]
Oorspronkelijke serie 6000[65] | |
---|---|
Lengte | 22,280 meter |
Vermogen motor | 457 kW |
Gewicht | 31,5 ton leeg, 48,7 ton vol geladen.[66] |
Capaciteit reizigers | 147 |
Remsysteem | Drie systemen:
- Elektrodynamische remmen - Indirecte schijfremmen met luchtdruk op motordraaistellen of op centrale loopdraaistel - Elekromagnetische remmen |
Halteaanduiding | Elektrisch met leds |
Ventilatie en verwarming | Aanwezig, geregeld door thermostaatOostende |
Andere gegevens | Mogelijkheid tot energieterugwinning, een veiligheidspedaal, uitschuifbare treden voor in- en uitstappen,
automatische halteafroep, maximale koppeling van drie trams |
HermeLijnen
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/HermeLijn_7246.jpg/260px-HermeLijn_7246.jpg)
Door alle "verongelukte" trams, was het oorspronkelijke overschot inmiddels een tekort geworden, vooral in de zomer. Daarom werden er in de zomers van 2006-2020 elke zomervakantie een dertiental trams, type HermeLijn uit Antwerpen en Gent aan de kust ingezet. Dit kon omdat in die steden er in de zomervakantie minder trams nodig zijn. Ze werden per vrachtwagen en met escorte naar de kust gebracht.
Vanuit Gent kwamen de nummers 6332-6341, uit Antwerpen de nummers 7225, 7229, 7236, 7246, 7266-7271.
Tijdens de zomer van 2005 werden er vier Antwerpse HermeLijn-trams voor het eerst getest aan de kust, deze droegen allen een dubbel wagenparknummer: enerzijds het (West-Vlaamse) 60xx-nummer en anderzijds het oorspronkelijke Antwerpse 72xx-nummer. De jaren nadien kregen de trams géén bijkomend 60xx-nummer meer.
- 6050 = 7229
- 6051 = 7246
- 6052 = 7236
- 6053 = 7225
Van 2005 tot 2007 dienden deze voornamelijk als versterking tussen Oostende en Westende. Vanaf de zomer van 2008 werd deze dienst uitgebreid tot De Haan Zwarte Kiezel. Omdat een HermeLijn moeilijker kan draaien door het gebrek aan meedraaiende wielstellen zoals een BN, moest het spoor op verscheidene plaatsen heraangelegd worden. Sinds 2008 werden ook al (niet-reguliere) ritten met passagiers naar De Panne uitgevoerd, onder andere als gevolg van veel defecten bij de BN-trams. Vanaf 2010 werden de extra ritten naar De Haan Zwarte Kiezel als besparingsmaatregel gedurende de zomermaanden afgeschaft. Testritten met de HermeLijn tot Knokke werden in het voorjaar van 2010 eveneens uitgevoerd. Vanaf juni 2010 reed de HermeLijn dan ook van Knokke tot De Panne, op het hele traject. De versterkingsritten Oostende Station – Westende-Bad waren sindsdien niet meer opgenomen in de dienstregeling en de HermeLijn voerden zowel reguliere diensten De Panne – Knokke als versterkingsdiensten Oostende – Westende uit.
De Hermelijnen hadden aan de kust rolfilms met alle bestemmingen op een rode achtergrond; die werden later (in Gent of Antwerpen) vervangen door digitale filmbeelden.[20]
In de zomers van 2021, 2022 en 2023 vulden BN en Zeelijner elkaar aan waardoor de inzet van HermeLijn-trams niet meer nodig was. Door de buiten dienststelling van de laatste BN's zal dit vanaf de zomer van 2024 wel weer nodig zijn.[67]
Ieder jaar verblijven twee Hermelijnen 's winters aan de Kust: een uit Antwerpen en een uit Gent. Overzicht, voor zover bekend:
- 2008: 6333, 7266
- 2009: 6335, 7246
- 2010: 6334, 7267
- 2011: 6332, 7268
- 2012: 6332, 7266 (6332 in februari 2013 teruggekeerd naar de Kusttram)
- 2013: 6341, 7267 (6341 in februari 2014 teruggekeerd naar de Kusttram)
- 2014: 6336, 7236 (6336 in februari 2015 teruggekeerd naar de Kusttram)
- 2015: 7269 + ?
- 2016: 6335 + ? (6335 vertrok op 25 augustus 2016 uit Oostende).[68]
- 2018: 7267, 7225 (7225 vertrok op 27/08/19 uit Oostende, en de 7267 op 19 augustus 2019)
- 2019: 7246, 6336 (6336 vertrok in oktober 2020 uit Oostende)
- 2020: 7246 (deed regelmatig versterkingsritten tot april 2021)
- 2021/2022: 7246 (6334 kwam in juni 2021 naar de kust om dienst te doen als sleeptram en vertrok eind augustus 2021 terug naar Gent).[69]
- 2023: 6339, 7229 en 7236 (Deze kwamen in september 2023 naar de kust gelijktijdig met de buiten dienststelling van de laatste twaalf BN's. De 7246 ging tegelijkertijd ook terug naar Antwerpen.)
Tot 2020 verbleven de Antwerpse 7225, 7229, 7236, 7266, 7270 in de zomermaanden op de kustlijn. Tot 2019 betrof dat ook de 7267, 7268 en 7269. De 7271 was er alleen in 2020. De 7235 reed alleen testritten aan de kust, in 2004.[70]
Uit Gent kwamen: tot 2018: 6337, 6339. Tot 2019: 6340. Tot 2020: 6332, 6333, 6335, 6336, 6338, 6341. Tot 2021: 6334.[71] De "winter-Hermelijnen" dienden vooral voor instructieritten, en soms als sleeptram.[72]
Met de start van reizigersvervoer met de Zeelijners in april 2021 moest 7246 ineens stand-by blijven om indien nodig één af te slepen. 6102 kon dit toen nog niet vanwege hoogteverschil tussen de koppelingen. Later werd dit probleem opgelost met een koppelstuk en werd 7246 bijna volledig overbodig aan de kust.[67] Op 28 november 2022 werd de 7246 overgebracht naar stelplaats Knokke, sindsdien deed deze geen sleep of reguliere diensten meer en stond hij naast de loods van TTO. Eind september 2023 keerde 7246 terug naar Oostende om van daar naar Antwerpen getransporteerd te worden. Hij was namelijk niet meer rijvaardig en had een groot onderhoud nodig.
In september 2023 werden ook drie andere HermeLijn-trams naar de kust gebracht, de 6339, 7229 en 7236. Nu de laatste BN-trams uit dienst genomen waren en hun afscheid hadden gekregen moesten de bestuurders en technici weer leren rijden met de HermeLijn-trams om ze in de zomer van 2024 weer maximaal te kunnen inzetten als versterkingstrams. Hoewel de rijschool nog volop bezig is rijden ze in het weekend al regelmatig versterkingsritten tussen Oostende Station en Westende Bad.
Jubilea
Bij het eeuwfeest van de NMVB in juni 1985 en bij het 125-jarig bestaan van de Kusttram in juni 2010 werd een grote tramparade gehouden tussen Westende en Oostende. Hierbij kwam veel historisch trammaterieel op de baan. In 2010 betrof het niet alleen materieel van de vroegere NMVB, maar ook uit Antwerpen, Gent en Den Haag (PCC 1006).[73]
Historische gebouwen
Langsheen de route van de Kusttram staan verschillende historische gebouwen:
- De grote voertuigloods en het bureel te Knokke dateren van 1930.
- Kort voor de Visartsluis is er een historisch tractiestation met wachtruimte. Niet toegankelijk.
- Tramstation De Haan aan Zee is gebouwd in 1902.[74] Het is het enige nog bestaande tramstationsgebouw aan de kust en het enige waar nog een tram komt in België.
- Bij halte Bredene Renbaan staat een unieke stenen abri uit 1924.
- Te Oostende Marie-Joséplein staat een abri uit 1909. Dit type was eerder op veel plaatsen aanwezig.
- Na de halte Verhaeghelaan in Middelkerke staat er in de duinen een voormalig tractiegebouw uit 1924, tevens woning.
- Nabij de halte De Panne Esplanade is er een voertuigloods (stelplaats) uit 1924. De voertuigloods huisvest het trammuseum.
- Op de A. Ruzettelaan te Blankenberge staat ter hoogte van de pier een oud tractiestation, dat voor zover bekend nog in gebruik is.
Voormalige gebouwen
- In 1953 kwam er een natuurstenen stationsgebouw aan de halte Heldenplein in Heist. Er zat een lijnwinkel in en de toeristische dienst. In 2008 werd de halte verplaatst en eind 2011 werd het oude tramstation afgebroken.[75][76]
- Het tramstation bij station Oostende werd in 1954 in gebruik genomen. Daarvoor was het bij het voormalige andere station, hoewel de sporen daar gewoon op straat lagen.[4] In 1989 werd het tweede "stationsgebouw" in gebruik genomen, dat voor het eerst deels ook boven de sporen was. Het deel boven de sporen was niet publiek toegankelijk. In 2019 is dit weer afgebroken en kwam er een derde gebouw in gebruik, samengevoegd met het treinstation.
- Bij halte Westende-Bad stond tussen de sporen een stationsgebouw uit de begintijd. Begin jaren 1970 moest het wijken voor wegverbreding.[74] Sindsdien is het stationsgebouw in De Haan het enige Belgische tramstation van vroeger dat er nog is én waar nog een tram stopt.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Z-kaart.jpg/150px-Z-kaart.jpg)
- Na de ingebruikneming in 2019 van het nieuwe tramstation Oostende werd de stelplaats aldaar verlaten. Die zou ook afgebroken worden, maar is nog aanwezig. (2022).
Vervoerbewijzen
De vervoerbewijzen werden vroeger verkocht en gecontroleerd door een controleur die zich tussen de rijtuigen verplaatste door deuren tussen de rijtuigen te gebruiken. Bij de trams van het type S-Oostende was hiervoor aan de achterkant een deur aangebracht om zich naar de aanhangrijtuigen te kunnen begeven tijdens het rijden. Voor reizigers was het niet toegelaten deze deuren te gebruiken. Deze deuren waren met een sleutel alleen van de binnenkant te openen. In verband met de veiligheid kon deze van buiten wel zonder sleutel geopend worden. De conducteur hoefde maar één sleutelhandeling te doen bij de overstap tussen rijtuigen.
In de zomer waren er bij de meeste drukke haltes verkoopkantoren geopend om de conducteurs te ontlasten. In de winter waren er ook trams zonder conducteurs waardoor de reizigers zonder kaartje voorin moesten instappen om bij de bestuurder een kaartje te kopen. De abonnementhouders konden dan wel in de aanhangrijtuigen instappen. Het zonetarief werd op 1 september 1981 als proef ingevoerd aan de kustlijn. De nationale Z-Kaart (strippenkaart) van dit tariefsysteem konden de reizigers zelf afstempelen bij automaten in de trams en stations.
Inmiddels worden vervoerbewijzen bij de drukste haltes verkocht in zogeheten lijnwinkels. Dit om de trambestuurder te ontlasten van de kaartverkoop. Als de lijnwinkel gesloten is kan een kaartje bij de bestuurder worden gekocht. Alleen in de zomer zijn alle lijnwinkels open. Contant betalen kon tot 1 juli 2020 alleen nog bij de trambestuurder. Er komen steeds meer kaartautomaten, waardoor het aantal Lijnwinkels afneemt.
Reizigersaantallen
In 1987 was het aantal passagiers per jaar nog minder dan vier miljoen.[77] Vanaf 2000 neemt het aantal passagiers steeds sneller toe. In juli en augustus 2002 maakten 3,2 miljoen reizigers gebruik van de Kusttram, een stijging van 14% ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2008 maakten ruim 12 miljoen reizigers gebruik van de Kusttram, een stijging van 1% ten opzichte van 2007. In juli 2016 werd een recordaantal reizigers in een maand vervoerd: 2.024.560. In juli 2015, de vorige recordmaand, was dit nog 1.976.695.[78] In heel 2016 werden er 15 miljoen reizigers vervoerd.[79] In 2017 waren dit er 16,5 miljoen.[80]
De explosieve stijging was te danken aan het eenvoudiger en goedkoper maken van de tickets en abonnementen. Zo werden de zones afgeschaft. Een abonnement is sindsdien niet in één of meer zones geldig, maar in heel Vlaanderen. Tussen 2000 en 2015 was er gratis vervoer voor 65+'ers.[81][82] Daarna werd dat vervangen door een goedkoop abonnement voor 65-plussers. De algemene tarieven gingen ook omhoog, vooral met een abonnement of meerdagenkaart. Het afschaffen van het gratis vervoer en de prijsverhogingen leidden niet tot een grote terugloop, maar eerder tot het tegenovergestelde, zoals de reizigersaantallen tonen. Op een zomerse dag zijn er 66.000 tot 88.000 reizigers, tegen 25.000 in de winter.[83]In de zomervakantie van 2021 werden 4 miljoen 150.000 reizigers vervoerd.[84]
Toekomstplannen
In 2007 zou eindpunt Knokke dichter bij het treinstation komen, maar dat ging niet door.
Regelmatig worden plannen geopperd om de tramlijn vanaf Knokke door te trekken naar het Nederlandse Breskens (in 2017 weer afgewezen)[85] of vanaf De Panne naar het Franse Duinkerke (in 1937 reeds gepland).[4] De verlenging van Knokke tot Westkapelle was in 2017 nog steeds in onderzoek, zo vertelde de minister in september 2017.[86] In 2020 antwoordde de minister dat in eerste instantie de busverbinding frequenter gaat rijden.[87]
Er zijn plannen (het Neptunusplan) voor binnenlandse spooraftakkingen (of toevoertramlijnen) van Zeebrugge naar Brugge, van Oostende naar Brugge, van Nieuwpoort naar Diksmuide en van Koksijde naar Veurne. Alle plannen stonden in 2017 al jaren "on hold".[88] In 2020 antwoordde de minister dat Brugge – Zeebrugge niet meer opportuun is, o.a. omdat de NMBS de trein daar wil behouden. Koksijde – Veurne staat ongewijzigd "on hold". Oostende – Brugge en Veurne /De Panne – Adinkerke worden voorlopig niet verder onderzocht.[89]
Regelmatig waren er voorstellen om de Kusttram te vervangen door een monorail / luchtmetro,[4] de tram onder de grond te stoppen, of de elektrische bovenleiding te vervangen door een stroomrail tussen de rails (zoals in diverse Franse steden), maar zulke plannen worden als onbetaalbaar gezien.[90][91]
Veiligheid, toegankelijkheid en ongevallen
Veiligheid
Over de gehele lengte van de tramlijn is geïnvesteerd in waarschuwingssystemen en hekken naast en tussen de sporen om het oversteken op onbeveiligde plaatsen te voorkomen. Ook zijn de trams uitgerust met een luide toeter, de bekende tweetonige "boerentram"-claxon. Daarnaast is er de luide standaardbel. Sommige overwegen hebben ook een bel, doch die is minder goed hoorbaar dan de klassieke bel van de NMBS-spoorwegovergangen. De trambestuurders worden getraind om te anticiperen op gevaarlijke situaties. Maar als bijvoorbeeld een auto plotseling afslaat, is door de lange remweg op tijd stoppen toch vaak onmogelijk. Vooral toeristen zijn vaak niet gewend aan trams, en niet iedereen weet dat trams in België altijd voorrang hebben, óók op het zebrapad. Iedere zomer is er een veiligheidsactie met slagzinnen zoals "Goed kijken, ik kan niet wijken!" en borden, spandoeken, en tot in 2021 was er een aflevering van verkeersprogramma "Kijk uit" op VRT televisie zender Één geheel aan de Kusttram gewijd.[92]
Er wordt meestal op zicht gereden, maar op diverse plaatsen zijn er seinlichten, vooral in Oostende en Zeebrugge. Dit zijn niet meer de NMVB-seinlichten (zie NMVB-seinstelsel), maar seinlichten die kenmerkend zijn voor de Kusttram. Bij spoorvernieuwing worden tijdelijke seinlichten gebruikt. In De Panne is het enkelspoor tussen de rotonde en de oude stelplaats niet beveiligd met seinlichten. Uniek is dat er bij alle overwegen die met oranje waarschuwingslichten zijn beveiligd er rode controle-lichten zijn voor de trambestuurder. Als dat licht dooft dan zijn de oranje lichten ook uit. Bij calamiteiten geeft de dispatching in Oostende aan welke tram door mag gaan over enkelspoor. Dit is mogelijk, omdat de Kusttrams voorzien zijn van gps.[93] Het gps-systeem werkt samen met het KAR-systeem, dat moet zorgen voor altijd groen licht voor de tram.[94] De dispatching kan ook direct iets omroepen in alle trams, buiten de trambestuurder om. Voorbeelden van nog meer specifieke Kusttram-seinlichten: bij wissels staan lichten met grote groene pijlen; bij de meeste overloopsporen staan echter geen lichten. Bij Station Oostende zijn er lichten die de bestemming aangeven. Bij onderstations zijn er kleine lichtjes met drie kleuren die de stroomvoorziening aangeven. Bij kruisingen met verkeerslichten zijn er inmiddels wel overal dezelfde witte lichten voor de tram als in Antwerpen en Gent. Bij de sluisbruggen te Oostende staan unieke led-lichten die een groene of rode brug tonen, en daarmee welke sluisbrug bereden mag worden.
Calamiteiten en problemen
Bij calamiteiten kunnen Kusttrams tegen de rijrichting in rijden. Daarnaast zijn en waren er plaatsen waar het regelmatig voorkomt / kwam dat de tram op de weg tegen de richting in kan rijden. Het komt het meest voor in Zeebrugge op het omleidingspoor op de enkelsporige brug bij halte Vaart. Richting Knokke rijdt de tram dan in de tegenrichting. Dit zorgt ondanks verkeerslichten soms voor chaos bij het tegemoetkomende (vracht)verkeer, dat dan moeizaam achteruit moet. Er zijn naast het treinspoor twee rijbanen, waarvan één met tramrails. Maar vroeger was er maar één rijbaan voor alle verkeer, omdat er toen twee treinsporen waren. Die brug wordt weinig gebruikt omdat er weinig scheepvaart is. Op deze plaats komt een nieuwe grote zeesluis. Bij de grote zeesluis twee haltes verderop kan er in de tegenrichting gereden worden als een van de enorme sluisbruggen niet bruikbaar is. De omleidingsporen hier worden dagelijks gebruikt, want hier is veel scheepvaart, en een brugopening duurt circa 30 minuten. In Oostende kwam 'spookrijden' tot in 2000 voor in de keerlus via de Karel Janssenslaan en de IJzerstraat, in het centrum, net zoals bij de oude keerlus door de smalle straatjes bij het station (Oesterbankstraat – Fregatstraat – Lijndraaiersstraat). Deze laatste is opgeheven in 2019. In de laatste twee straten ligt nog rails (2022). Maar in de Sportstraat en op de Nieuwpoortsesteenweg is 'spookrijden' nog wel mogelijk. Daar rijden echter geen trams met passagiers.
Tot na 2000 werd bij tijdelijk enkelspoor rijden de loodsstok gebruikt, die de trambestuurders aan elkaar overhandigden. Er waren een rode en een blauwe.
Vooral het deel tussen Oostende en Middelkerke heeft last van opwaaiend zand.[95] Daarom heeft De Lijn daar onder andere speciale zandzuiger(s) voor. Eind 2019 ontving De Lijn nog een nieuw en krachtiger exemplaar.[96] Desondanks loopt er nog weleens een tram vast in het zand.[97] Bij storm valt er soms niet tegenop te zuigen / scheppen. Soms blijven de trams dan op één spoor rijden, maar bij hevige storm rijden er geen trams tussen Oostende en Westende. De kustweg is dan afgesloten,[98] dus ook de vervangende bussen komen daar niet. Vanwege het opwaaiende zand werd tussen 2020 en 2023 de baan op dit deel vervangen door een baan in beton.[41]
Contact met treinverkeer
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Spoorlijn_202_R02.jpg/260px-Spoorlijn_202_R02.jpg)
De Kusttram heeft lange tijd in rechtstreeks contact gestaan met het treinverkeer. Er waren gelijkvloerse kruisingen met treinsporen te Nieuwpoort (tot 1966),[10] Oostende (in de haven, tot 1992)[99] en Zeebrugge (tot ± 2017). In Nieuwpoort was er eerst een treinstation ter hoogte van de huidige Astridlaan. Een havenspoor liep door de spoordriehoek van de stoomtram. De stoomtram reed vanaf 1889 met behulp van een derde rail in het treinspoor naar Nieuwpoort-Bad.[100] Na de Eerste Wereldoorlog was Nieuwpoort-Stad geheel verwoest en werden de spoorlijn en het station verderop opnieuw opgebouwd. Sindsdien was er een tram- en treinkruispunt bij de halte Cardijnlaan.[10] De spoorlijn sloot in 1952 voor reizigersverkeer en helemaal in 1974 en is sindsdien grotendeels fietspad. Er waren ooit plannen voor een museumtramlijn, en daarom zijn er nu langs het traject nog tramstootblokken.[100] In Zeebrugge was er een kruising met spoorlijn 202, maar de treinsporen in de trambaan zijn sinds 2018 verwijderd.
Op de kaai nabij de vismijn te Nieuwpoort-Stad waren er goederensporen voor tram en trein, net zoals in de haven van Oostende. Bij station Blankenberge was er tot 1977 een spoor naar de stelplaats en het goederenstation.[4][101] Tussen Blankenberge en Zeebrugge reed de tram vroeger met behulp van een derde rail die tussen de treinrails lag. Rond 1980 kwam er een grote zeesluis in Zeebrugge met omleidingsporen. Voorheen was er wel een dam, en daarop reden tram en trein "samen" op één spoor (smalspoor in normaalspoor).[10]
In 1982 noemde de NMVB de kustlijn nog "spoorlijn".[36] Daarom waren er ook overwegen met treinlichten. In 1998 begon de vervanging door verkeerslichten, in 2021 werd dat voltooid.
Toegankelijkheid
De Kusttram wordt steeds beter toegankelijk voor personen met een beperking. Steeds meer haltes worden rolstoeltoegankelijk gemaakt en alle trams van de serie 6000-6049 hadden minstens één lage in-/uitstap met een uitklapbare rijplank. Zo kwamen er in 2018 nog acht toegankelijke haltes bij.[102] In 2018 waren van de 134 individuele haltes 101 (ofwel 75,4%) toegankelijk voor mensen met een lichamelijke beperking. Voor personen met een visuele beperking waren er 96 van de haltes toegankelijk (ofwel 71,6%).[103] De nieuwe trams zijn dankzij de lage vloer helemaal toegankelijk.
Incidenten en ongevallen
Door de lange remweg van de zware trams van de serie 6000 en 6100 (circa 142 meter bij een snelheid van 75 kilometer per uur) was het aantal (dodelijke) ongelukken relatief groot, ondanks de drie krachtige remsystemen.[104][104][105] Door vele maatregelen, onder andere meer waarschuwingslichten, het opheffen van veel kruisingen en het verwijderen van de koppeling voorop de trams, is het aantal ongevallen sterk gedaald.[106]
- In 1997 waren er 166 Kusttram-incidenten, terwijl er in heel West-Vlaanderen 6.700 ongevallen waren. Volgens Hugo van Wesemael, toenmalig directeur-generaal van De Lijn, kon er daarom gesteld worden dat de Kusttram nog steeds het meest veilige vervoermiddel was aan de kust.[107]
- Anno 2011 was in 81% van de gevallen een andere weggebruiker de veroorzaker van het tramongeval.[108] Onoplettende toeristen vormen een groot gevaar. Daarom is/was er ieder jaar een veiligheidscampagne en zijn er ieder jaar afleveringen van het wekelijkse VRT-programma "Kijk uit" die geheel aan de Kusttram zijn gewijd.[109] Voor de reiziger werd het later weer veiliger: eerst ging de maximumsnelheid voor auto's omlaag, later werden de perrons heraangelegd of verbreed, en de wegen daarom versmald.
- Een ernstig ongeval gebeurde in winter 2011. Een nachtelijke "ontijzelingstram" (om de bovenleiding ijsvrij te houden) zonder passagiers ontspoorde met hoge snelheid in de bocht bij Nieuwpoort-Bad, omdat de trambestuurder in slaap was gevallen. De complete tram was van de rails geraakt en de wagenbak was losgekomen. Er vielen geen gewonden. Er waren vier grote hijskranen nodig om de tram op een vrachtwagen te laden. Het kruispunt was vele uren afgesloten en er konden ook geen trams of bussen rijden.[110]
De terminus Oostende Marie-Joséplein
In 1909 werd de keerlus via de Karel Jansenslaan en Berlijnstraat (nu IJzerstraat) aangelegd, en het huidige wachthuisje op het Marie-Joséplein gebouwd. Gedurende het zomerseizoen keerden de trams Blankenberge – Bredene Bad – Oostende via deze keerlus; buiten het seizoen keerden hier de trams vanaf de vismijn. Vanaf 1911 kwamen de trams van lijn 1 doorstreept via Bredene-Dorp daar nog bij. De passagiers stapten uit ter hoogte van de Leopoldlaan. De lege tram keerde daarna via de latere IJzerstraat en wachtte daar indien nodig. Het spoor lag links in de Karel Jansenslaan en IJzerstraat; de trams reden tegen het verkeer in. Instappen geschiedde op het Marie-Joséplein.
De dienstregeling van 1931 laat 28 ritten zien die hier aankomen en vertrekken van/naar Knokke. In 1936 is die situatie ongeveer hetzelfde. In 1981 zijn er nog maar acht ritten tot het Marie-Joséplein, en drie vanaf daar. Daarna werd het nog minder; via vijf ritten vanaf Oostende en twee ritten tot Oostende, tot er in 1999 alleen nog twee ritten vanaf Oostende waren. In 2000 werd de keerlus helemaal afgeschaft en in 2010 verdwenen de laatste rails van de keerlus.[111]
Galerij
-
Oude paardentram in De Panne.
-
Oude NMVB-trams (Type S-Oostende) met twee aanhangrijtuigen in Oostende; 1982. Een van de laatste jaren van dit type. De vervangende gelede trams waren al aan het instromen.
-
Oude NMVB-trams in Diksmuide, wachtend op verkoop of sloop.
-
Serie 6100 in Oostende.
-
Spoorbedding langs duinlandschap, bij de keerlus Zwarte kiezel in De Haan.
-
Zeedijk in Middelkerke met de tramsporen in de winter.
-
Het tramstation van Station De Panne.
-
HermeLijn aan de kust. 6334 te Raversijde (Oostende), komende van Knokke en onderweg naar De Panne.
-
Kusttram onder het nieuw tramstation van Oostende, geïntegreerd met het spoorstation en voorzien van keerlussen voor beide richtingen.
Sporenschema
Sinds de publicatie van de onderstaande afbeelding is onder andere de situatie in De Panne gewijzigd. In 1998[34] is de lijn doorgetrokken tot aan het station van Adinkerke, op drie kilometer van de Franse grens. Daar is een nieuwe stelplaats gebouwd voor tram en bus, waar een keerlus omheen ligt waardoor de tram dus helemaal kan rondrijden. Er zijn vier doodlopende korte opstelsporen. Tussen Nieuwpoort-Stad en Westende is de route in 2019 rechtgetrokken. Bij de hoofdwerkplaats te Oostende kan er nu achterlangs en daarmee omheen het hoofdkantoor gereden worden. De keerlus daarna, uit de richting Knokke en via de Karel Janssenslaan en de IJzerstraat, is in 2000 opgeheven. De keerlus via de Fregatstraat en de opstelsporen bij Oostende Station zijn in 2019 opgeheven. In plaats daarvan kwam er na de sluisbruggen een nieuwe grote stelplaats, met acht doorgaande lange sporen. Via dat terrein kan ook zonder achteruit te rijden gekeerd worden, maar alleen van/naar Oostende. Bij De Haan werd het derde spoor verlengd en dat heeft nu drie wissels. De keerlus tussen Wenduine en Blankenberge is vervangen door een keerdriehoek.
Externe links
Bronnen
- VSP283_Veiliger tramverkeer aan wegverkeerskruisingen_1_. pdf.(backoffice.bilblio.ugent.be)
- https://docplayer.nl/225106329-Veiliger-tramverkeer-aan-wegverkeerskruisingen.html.
- Allaert, Georges; Cornillie, Jeroen; Dewulf, Bernard; Enthoven, Axel; Reynebeau, Marc; Van Acker, Maarten; Van Meerten Michelangelo; e.a., foto's: Hendryckx, Michiel, De Kusttram: een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust, Uitgeverij Lannoo, 2010, ISBN 9789020988529
- Ver Elst, André, De Belgische Kusttram in beeld - Le tramway côtier belge en images, 1979, ISBN 90-288-0084-0
- Trajectvideo van de Kusttram Knokke - Oostende - De Panne
- ↑ Tram 2000. Flash 1996. Tram 2000.
- ↑ JAN YPERMAN. Oost West Kust best. Een verrassende ontdekkingstocht met de tram van De Panne tot Knokke-Heist, Davidsfonds, Leuven, 2012, p. 31.
- ↑ Stefan Justens, Dick van der Spek. Rail Atlas Vicinal. Rail Memories.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Raymond Vancraeynest (1985). De tram maakte de kust. Geschiedenis van de kusttram 1885 - 1985.. Raymond Vancraeynest.
- ↑ Elektrische trams aan de Belgische kust, deel 2, Raymond Vancraeynest, uitgave Tto, 1997.
- ↑ Op de rails, september 2009
- ↑ Stoer, Gerard (oktober 2009). Belgische minitrambedrijven: kleintjes langs de kust. Op de Rails 79
- ↑ Hugo van Wesemael. Instappen, a.u.b. Honderd jaar buurtspoorwegen in België. Pelckmans.
- ↑ Zone Nieuwpoort.be
- ↑ a b c d e f g Georges F. (2010). De Panne - Knokke, Een mooi verhaal. Rail Memories. ISBN 9782959973260.
- ↑ De Kusttram 125 jaar, uitgeverij Lannoo, 2010.
- ↑ Dirk Eveleens Maarse (1996). Elektrische Trams aan de Belgische Kust. Het Openbaar Vervoer aan de Belgische Kust. TTO Noordzee.
- ↑ a b (en) W. J. K Davies (1 januari 1986). 100 years of the Belgian vicinal: SNCV/NMVB, 1885-1985 : a century of secondary rail transport in Belgium. Light Rail Transit Association. ISBN 0900433973.
- ↑ a b NMVB Dienstregeling 1931.
- ↑ a b c Georges Allaert, Marc Reynebeau (2010). De Kusttram. Een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust. De Lijn, Lannoo. ISBN 9789020988529.
- ↑ Carlos Van den Ostende, Willy Pattyn (1999). 50 jaar PCC, deel 1. HK editions.
- ↑ Allemaal de tram op, burgers!
- ↑ Dienstregeling der Buurtspoorwegen Autobussen en Stoombooten 15 Mei-3 October 1936.
- ↑ Dienstregeling boekje stadsdiensten Oostende 762, en losse folders van de Kusttram 765/768.
- ↑ a b c d Tram 2000 (2006). Flash 2006. Tram 2000.
- ↑ zwinstreek.eu, In het spoor van de Knokse tram. zwinstreek.eu. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Allemaal de tram op, burgers, De tram van de kust no. 1
- ↑ NMBS/NMVB-dienstregelingboek 1956
- ↑ a b (fr) R. Dieudonné (1987). Lignes de la côte. AMUTRA.
- ↑ a b (en) Geoffrey Skelsey, Yves-Laurent Hansart (2010). Trams Through the Dunes: The Belgian Coastal Tramway 1885-2010. Light Rail Transit Association. ISBN 0948106387.
- ↑ NMVB-dienstregelingboek West-Vlaanderen 1981/82.
- ↑ affiches van De Lijn
- ↑ Dienstregeling De Lijn zomer 2001
- ↑ Gerard Stoer (1989). Trams 89. De Alk.
- ↑ https://bahnbilder.de/name/galerie/kategorie/belgien~stadtverkehr~de-kusttram--de-lijn/digitalfotografie/48.html.
- ↑ https://www.philt.org.uk/Tram/Belgium-BE/Ostend-BE/i-V9KS9PH/.
- ↑ brochure De Lijn, 1995.
- ↑ Kusttrammagazine 2004.
- ↑ a b Geschiedenis Kusttram, deredactie.be
- ↑ Dienstregeling De Lijn 2005
- ↑ a b NMVB-dienstregeling 1981/1982
- ↑ Kusttram Wenduine Harendijke op YouTube
- ↑ Focus-wtv, "Knarsend geluid van Kusttram is voorgoed verleden tijd", 4 augustus 2016. Gearchiveerd op 11 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Focus-WTV, "Kusttram knarst niet meer", 27 februari 2020. Gearchiveerd op 3 april 2023. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ Allemaal de tram op, burgers !, Jean Berger, uitg. Hk-editions
- ↑ a b Declercq, Kerger, Aline, Stefaan, "Ruim 80 miljoen voor vernieuwing tramtraject aan zee", 13 december 2018. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ https://transphoto.org/list.php?cid=1213&mid=5440&lang=en.
- ↑ De Lijn mag 146 lagevloertrams bestellen bij CAF. delijn.prezly.com. Gearchiveerd op 16 januari 2022. Geraadpleegd op 16 januari 2022.
- ↑ Huysentruyt, Bart, "Eerste nieuwe kusttrams al tegen eind dit jaar in straatbeeld", 10 april 2019. Gearchiveerd op 11 juni 2021. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ "Zie ginds komt de Kusttram uit Spanje al aan...", 24 juni 2020. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ Focus-WTV, "Eerste nieuwe kusttram rijdt stelplaats binnen", 23 juni 2020. Gearchiveerd op 11 juni 2021. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ Zeelijner brengt je voortaan van De Panne naar Knokke: nieuwe Kusttrams hebben een naam. HLN.be (20 juni 2021). Gearchiveerd op 20 februari 2022. Geraadpleegd op 7 januari 2022.
- ↑ transphoto.org/list.php?mid=5440&cid=1213&sort=start.
- ↑ https://www.caf.net>proyecto-detalle.
- ↑ TTONoordzee.be.
- ↑ Carlos van den Ostende, Willy Pattyn. 50 Jaar Belgische PCC's. Lentzweiler.
- ↑ PCC 1006 komt terug naar Nederland. www.hovm.nl. Gearchiveerd op 3 juni 2023.
- ↑ a b Dirk Eveleens Maarse (1996). Elektrische trams aan de Belgische kust : een geschiedkundig overzicht van het elektrisch trammaterieel aan de Belgische kust in de periode 1897-1997. TTO Noordzee.
- ↑ D. E. Maarse (1996). Elektrische Trams aan de Belgische kust.. TTO Noordzee.
- ↑ NMVB (Onvermeld, ca. 1980). Geleed Motorrijtuig (Originele folder)(4pagina's). NMVB.
- ↑ Technical datasheet De Lijn
- ↑ lokale politie Blankenberge-Zuienkerke
- ↑ Vebov Tramgids 1999. Vebov (1999).
- ↑ e-mail van De Lijn
- ↑ https://railtech.be/nl/materieel/2022/01/14/laatste-zeelijner-afgeleverd-in-oostende/?gdpr=accept.
- ↑ Trams 2023, B.A.Schenk, M.R.van den Toorn, De Alk 2022, ISBN 9 789059 612 662
- ↑ Op de rails, maandblad NVBS, mei 2023.
- ↑ https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/09/01/de-lijn-neemt-afscheid-van-de-oude-kusttram/
- ↑ metavzw.be>Collectieplan Tram.pdf.
- ↑ Originele materieelfolder "Geleed Motorrijtuig" (serie 6000/6100) Verantwoordelijk uitgever: NMVB. Drukkerij: NMVB-drukkerij, Brussel.
- ↑ Raymond Vancraeynest. (1985.). De Tram maakte de kust.. Raymond Vancraeynest..
- ↑ a b https://nvbs-actueel.com/2021-07-juli/oud-en-nieuw-op-de-belgische-kustlijn/. Gearchiveerd op 3 april 2023.
- ↑ OV-spotter 2005, Retourtransport Hermelijntram 2016. OV-spotter 2016 (29 augustus 2016). Gearchiveerd op 24 juni 2021. Geraadpleegd op 22 juni 2021.
- ↑ name="transphoto.org"
- ↑ https://transphoto.org/list.php?did=567. Gearchiveerd op 6 oktober 2022.
- ↑ https://transphoto.org./list.php?did=594.
- ↑ B.A. Schenk, M.R. van den Toorn (2009). Trams 2009. De Alk.
- ↑ digitaletram.nl, Massale belangstelling voor de Tramparade. digitaletram.nl (12 juni 2010). Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ a b Andre Ver Elst. De Belgische kusttram in beeld. Nieuwe Uitgevers B.V./Europese Bibliothe.
- ↑ zwinstreek.eu, Het tramkotje verdwijnt. zwinstreek.eu. Gearchiveerd op 19 september 2020. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ "Tramstation tegen de vlakte", 5 december 2011. Gearchiveerd op 3 april 2023. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ NMBS, Gedaanteverwisseling voor stationsomgeving Oostende. NMBS (9 december 2008). Geraadpleegd op 19 juni 2021.
- ↑ "Juli was een recordmaand voor de kusttram", 4 augustus 2016. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ "Recordjaar voor Kusttram met zo'n 15 miljoen reizigers", 23 januari 2017. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ de Koning, Martijn, "Vlaamse kusttram breekt weer alle records", 6 februari 2018. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Docplayer.nl: persconferentie project stationsomgeving Roeselare, door Dirk Schockaert (De Lijn)
- ↑ De Lijn, Nog 1 dag gratis openbaar vervoer voor 65+. De Lijn (30 augustus 2015). Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ https://vrt.be/vrtnws/nl/2019/07/12/cijfers-kust.
- ↑ https://vakantieweb.be/artikel/ongelofelijk-succes-voor-de-kusttram.
- ↑ Rozendaal, Ernst Jan, "Doortrekken Belgische kusttram naar Zeeuws-Vlaanderen is kansloos", 23 mei 2017. Gearchiveerd op 3 maart 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Vlaams Parlement, Schriftelijke vraag nr. 270. Vlaams Parlement (10 december 2018). Gearchiveerd op 3 april 2023. Geraadpleegd op 22 juni 2021.
- ↑ Vlaams Parlement, 27 november 2020, schriftelijke vraag nr. 270
- ↑ ptb, "Met de kusttram van Brugge naar Oostende? Dat zal nog wel even duren", 25 oktober 2017. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Vlaams Parlement, 27 november 2020, schriftelijke vraag 270.
- ↑ Provincie West-Vlaanderen. Regionota 3.0 Kust. Herziening provinciaal ruimtelijk structuurplan. Einddocument Plaatsbepalers. Provincie West-Vlaanderen, p.18. Gearchiveerd op 2 april 2023.
- ↑ Redactie, ""Leg elektrische leidingen kusttram ondergronds"", 12 juni 2013. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ https://www.vrt.be/vrtmax/a-z/kijk-uit/2021/kijk-uit-s2021a28/.
- ↑ De Lijn, Veiligheidsverhogende maatregelen. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ "Kusttram krijgt altijd groen licht", 26 maart 2013. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ "Ruimdiensten maken afgesloten kustbaan zandvrij". Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Van de Vreken, Tom, Kusttram krijgt krachtiger zandzuiger. De Lijn (3 juli 2018). Gearchiveerd op 11 juni 2021. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ Boterman, Bart, "Tram komt naast sporen terecht door zandophopingen, nog hele avond pendelbussen ter vervanging", 14 december 2019. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Verbeke, Hans, "Kustbaan N34 opnieuw afgesloten, kusttram blijft rijden", 11 januari 2015. Gearchiveerd op 10 juni 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Jean Berger. Allemaal de tram op, burgers! Deel 5. HK Editions.
- ↑ a b zone-nieuwpoort.be
- ↑ verzameling Johan van Balberghe
- ↑ "Acht extra haltes kusttram toegankelijk", 15 februari 2018. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ Vlaams Parlement, Kusttram - Toegankelijkheid tramhaltes. Vlaams Parlement (6 juli 2018). Gearchiveerd op 3 april 2023. Geraadpleegd op 11 juni 2021.
- ↑ a b Folder van De Lijn
- ↑ Lokale politie Blankenberge-Zuienkerke, Geniet van de kust, maar... wees u wel van de tram bewust!!. Lokale politie Blankenberge-Zuienkerke (21 juli 2013). Gearchiveerd op 3 april 2023. Geraadpleegd op 22 juni 2021.
- ↑ pvmagazine, 3 juli 2018, "Belgische Kusttram, minder ongevallen,...."
- ↑ Toespraak Hugo van Wesemael, directeur-generaal De Lijn, bij de persconferentie t.g.v de opening van de verlenging naar Adinkerke, 26 juni 1998
- ↑ sdg, "Dit jaar al 62 ongevallen met de kusttram", 8 juni 2011. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Belgian Federal Police, Belgian Federal Police, op YouTube. Gearchiveerd op 26 juli 2021. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ Kusttram volledig ontspoord Nieuwpoort-Bad (30/01/'11). Gearchiveerd op 3 april 2023. Geraadpleegd op 10 juni 2021.
- ↑ De Oostendse stadstram, Raymond Vancraeynest, TTO Noordzee, 1997, en dienstregelingen uit 1931, 1936, 1981, 1994 t/m 2000.